वर्णमाला

एस्पेरान्तो वर्णमालामा २८ अक्षर छन्: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z। प्रत्येक अक्षरले सधैं एउटै ध्वनि दिन्छ। त्यसैले वर्णमाला जानेपछि तपाईं कुनै पनि शब्द ठूलो स्वरले पढ्न सक्नुहुन्छ: मौन अक्षर छैन, अपवाद छैन।

नेपाली बोल्नेहरूका लागि मुख्य ध्वनिहरू:

• a – छोटो "अ"
• c – "त्स", t + s सँगै
• ĉ – "च"
• e – सफा "ए"
• g – सधैं "ग", कहिल्यै "ज" होइन
• ĝ – "ज"
• h – "ह"
• ĥ – घाँटीबाट आउने "ख़" जस्तो ध्वनि
• i – "इ"
• j – "य"; aj, ej, oj, uj मा छोटो "इ/य" जस्तो सुनिन्छ
• ĵ – "झ़/ज़्ह" जस्तो विदेशी ध्वनि
• o – सफा "ओ"
• r – स्पष्ट "र", सकेसम्म हल्का घुमाएर
• s – सधैं "स"
• ŝ – "श"
• u – "उ"
• ŭ – छोटो "व/उ" जस्तो; विशेष गरी aŭ र eŭ मा

द्विस्वरहरू:

• aj – "आइ"
• ej – "एइ"
• oj – "ओइ"
• uj – छिटो भनिएको "उइ"
• aŭ – "आउ"
• eŭ – "एउ"

⚠️ सावधान: c लाई "क" वा "स" नपढ्नुहोस्; यो ts हो। j सधैं "य" हो, र ĝ "ज" हो। त्यसैले ĝi लगभग "जी" जस्तो सुनिन्छ।

💡 सम्झने तरिका: देवनागरीमा मात्रा फेरिँदा ध्वनि फेरिन्छ, तर एस्पेरान्तोमा अक्षरको ध्वनि स्थिर रहन्छ।

उच्चारण

शब्दहरू जस्तो लेखिएका छन् त्यस्तै उच्चारण गरिन्छ:

• amiko = आ-मी-को
• ĉambro = चाम-ब्रो
• ĝi = जी

शब्दबल

एकभन्दा बढी अक्षरांश भएका शब्दमा बल सधैं अन्त्यबाट दोस्रो अक्षरांशमा पर्छ:

• te-le-FO-no
• ra-DI-o
• kaj
• a-MI-ko
• ES-tas
• AN-kaŭ — किनकि kaŭ एउटा अक्षरांश हो

⚠️ सावधान: छेउछाउका स्वरहरू कहिलेकाहीँ अलग अक्षरांश हुन्छन्। historio = hi-sto-RI-o।

उपपद

निश्चित उपपद la हो। यो लिङ्ग, वचन वा कारकअनुसार बदलिँदैन। अनिश्चित उपपद ("एउटा/a/an") एस्पेरान्तोमा हुँदैन:

• la amiko – त्यो/निश्चित साथी
  • amiko – साथी, एउटा साथी
• la laboro – त्यो/निश्चित काम
  • laboro – काम

⚠️ सावधान: नेपालीमा "एउटा" धेरै ठाउँमा छोड्न सकिन्छ। एस्पेरान्तोमा पनि अनिश्चित अर्थका लागि केही थप्नुपर्दैन: Ĝi estas amiko = "यो साथी हो/यो एउटा साथी हो"।

व्यक्तिवाचक सर्वनाम

• mi – म
• vi – तिमी / तपाईं
• li – ऊ/उनी पुरुष
• ŝi – ऊ/उनी महिला
• ĝi – यो/त्यो वस्तु वा लिङ्ग महत्वपूर्ण नभएको जनावर
• ni – हामी
• ili – उनीहरू / ती

Li पुरुष व्यक्ति वा नर जनावरका लागि हो। Ŝi महिला व्यक्ति वा पोथी जनावरका लागि हो। Ĝi वस्तुहरू र लिङ्ग महत्वपूर्ण नभएका जनावरका लागि हो।

सम्बन्धवाचक सर्वनाम

साधारण सर्वनाममा -a थपेर सम्बन्धवाचक रूप बनाइन्छ:

• mia – मेरो
• via – तिम्रो / तपाईंको
• lia – उसको (पुरुष)
• ŝia – उसको (महिला)
• ĝia – यसको / त्यसको (वस्तु)
• nia – हाम्रो
• ilia – उनीहरूको

💡 सम्झने तरिका: सर्वनाम + -a = सम्बन्ध। mi → mia, vi → via।

संज्ञा

सबै संज्ञा -o मा अन्त्य हुन्छन्। व्याकरणिक लिङ्ग हुँदैन; आवश्यक परे स्त्री अर्थ प्रत्ययबाट देखाइन्छ:

• tablo – मेच
• lernanto – विद्यार्थी
• lernantino – छात्रा / महिला विद्यार्थी

बहुवचन

बहुवचनको अन्त्य -j हो। संज्ञा र विशेषण दुवैले यो अन्त्य लिन्छन्:

• tabloj – मेचहरू
• lernantoj – विद्यार्थीहरू
• viaj lernantoj – तिम्रा/तपाईंका विद्यार्थीहरू

⚠️ सावधान: बहुवचन -j हो र "य" जस्तो उच्चारण हुन्छ। अंग्रेजीको -s प्रयोग नगर्नुहोस्।

क्रिया

क्रियाको अन्त्य सबै व्यक्ति र वचनका लागि एउटै रहन्छ।

1. मूल क्रिया -i मा अन्त्य हुन्छ:
   • lerni – सिक्नु
   • labori – काम गर्नु
   • esti – हुनु
2. वर्तमान काल -as मा अन्त्य हुन्छ:
   • mi sidas – म बस्छु
   • vi sidas – तिमी/तपाईं बस्छौ/बस्नुहुन्छ
   • ni sidas – हामी बस्छौँ
   • ili sidas – उनीहरू बस्छन्

💡 सम्झने तरिका: नेपालीमा "बस्छु/बस्छौ/बस्छन्" फरक हुन्छ, तर एस्पेरान्तोमा सबैका लागि sidas एउटै हुन्छ।

Ĉu?

ĉu हो/होइन प्रश्न बनाउने शब्द हो। नेपालीमा हामी "के" प्रयोग गर्छौँ; एस्पेरान्तोमा वाक्यको अगाडि ĉu राख्नुहोस् र शब्दक्रम उस्तै राख्नुहोस्:

• Ĉu vi sidas? – के तिमी/तपाईं बसिरहेका छौ/हुनुहुन्छ?
• Ĉu vi skribas? – के तिमी/तपाईं लेखिरहेका छौ/हुनुहुन्छ?

Kiu?

यो प्रश्न-शब्द "को?" र "कुन?" दुवैका लागि काम गर्छ:

• Kiu vi estas? – तिमी/तपाईं को हौ/हुनुहुन्छ?
• Kiu instruisto sidas? – कुन शिक्षक बसेको छ?

प्रत्यय -ist

कुनै काम, पेशा वा विचारसँग नियमित रूपमा जोडिएको व्यक्तिको नाम बनाउँछ:

• instruisto – शिक्षक
• hotelisto – होटल चलाउने व्यक्ति
• esperantisto – एस्पेरान्तो समर्थक / एस्पेरान्तो बोल्ने व्यक्ति

प्रत्यय -in

संज्ञामा स्त्री अर्थ थप्छ:

• patro – बुबा / patrino – आमा
• lernanto – विद्यार्थी / lernantino – छात्रा
• instruisto – शिक्षक / instruistino – शिक्षिका

⚠️ सावधान: नेपालीमा धेरै शब्दले लिङ्ग संकेत गर्न सक्छन्, तर एस्पेरान्तोमा मूल शब्द प्रायः तटस्थ हुन्छ। lernanto महिला विद्यार्थीका लागि पनि प्रयोग हुन सक्छ।

सकारात्मक कण

jes को अर्थ "हो" हो:

• Ĉu vi estas en la ĉambro?
  • Jes, mi estas en la ĉambro.

नकारात्मक कण

ne ले "होइन" र "न/छैन" दुवै काम गर्छ:

• Ne, mi ne estas en la ĉambro.