Abidy

Ny abidin'ny Esperanto dia manana litera 28: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Litera iray dia feo iray foana. Noho izany, rehefa fantatrao ny abidy dia afaka mamaky teny vaovao ianao: tsy misy litera tsy tononina ary tsy misy fanavahana miafina.

Ireto no feo tokony hotandremana:

• a – toy ny a amin'ny hoe "mama"
• c – ts, toy ny amin'ny hoe "tsara"
• ĉ – tŝ, toy ny feo "tch"
• e – e mazava sy fohy
• g – g mafy foana, toy ny amin'ny hoe "gara"
• ĝ – dj, toy ny amin'ny hoe "Djibouti"
• h – h re tsara
• ĥ – feo mikiky ao an-tenda, toy ny ch alemana amin'ny Bach
• i – i mazava
• j – toy ny y amin'ny hoe "yoga". Ny fitambaran'ny aj, ej, oj, uj dia feo roa mitambatra:
  • aj – toy ny ay
  • ej – toy ny ey
  • oj – toy ny oy
  • uj – uy fohy
• ĵ – j malefaka, toy ny amin'ny hoe "journal"
• o – o mazava sy fohy
• r – tononina foana; raha azo atao dia ahodin'ny lela
• s – s foana, tsy lasa z
• ŝ – sh
• u – u mazava
• ŭ – w fohy. Ny aŭ sy eŭ dia feo roa mitambatra.

⚠️ Tandremo: c dia tsy k ary tsy s, fa ts. j dia tsy toy ny j malagasy, fa toy ny y. g kosa dia mafy foana.

💡 Memorhelpilo: amin'ny Esperanto, ny fanoratana sy ny fanononana dia mifanaraka tanteraka: soratana araka izay tononina, tononina araka izay soratana.

Fanononana

Tononina araka ny soratra ny teny rehetra:

• amiko – a-MI-ko
• ĉambro – ĈAM-bro
• ĝi – dji

Tsindrim-peo

Ny tsindrim-peo dia eo amin'ny vaninteny alohan'ny farany, foana:

• te-le-FO-no
• ra-DI-o
• kaj
• a-MI-ko
• ES-tas
• AN-kaŭ

⚠️ Tandremo: ny zanatsoratra mifanila dia matetika vaninteny misaraka. Noho izany radio dia ra-DI-o, vaninteny telo.

Mpanondro

Ny mpanondro voafaritra dia la. Tsy miova izy io na tokana na maro, na lahy na vavy. Tsy manana mpanondro tsy voafaritra ny Esperanto:

• la amiko – ilay namana
  • amiko – namana
• la laboro – ilay asa
  • laboro – asa

⚠️ Tandremo: tsy manana mpanondro tsy voafaritra ny Esperanto; avela fotsiny ilay teny.

Mpisolo tena

• mi – izaho
• vi – ianao / ianareo
• li – izy lahy
• ŝi – izy vavy
• ĝi – izy, ho an'ny zavatra na biby rehefa tsy asongadina ny lahy/vavy
• ni – izahay / isika
• ili – izy ireo

Mpisolo manondro fananana

Atao amin'ny fanampiana -a amin'ny mpisolo tena izy ireo:

• mia – ahy / -ko
• via – anao / anareo
• lia – azy lahy
• ŝia – azy vavy
• ĝia – azy
• nia – anay / antsika
• ilia – azy ireo

💡 Memorhelpilo: mpisolo tena + -a = fananana. Tsy mila endrika manokana tsianjery.

Anarana

Ny anarana rehetra dia miafara amin'ny -o. Tsy misy sokajin-teny lahy/vavy ara-pitsipika. Raha ilaina ny milaza vavy dia ampiasaina ny tovana -in-:

• tablo – latabatra
• lernanto – mpianatra
• lernantino – mpianatra vavy

Maro

Ny mariky ny maro dia -j. Ny anarana sy ny mpamaritra miaraka aminy dia samy mandray azy:

• tabloj – latabatra maro
• lernantoj – mpianatra maro
• viaj lernantoj – ny mpianatrao / ny mpianatrareo

⚠️ Tandremo: tsy -s no maro amin'ny Esperanto, fa -j. Noho izany "tables" dia tabloj, fa tsy tablos.

Matoanteny

Mitovy ho an'ny olona rehetra sy ny isa rehetra ny faran'ny matoanteny. Tsy miova arakaraka ny hoe mi, vi, li na ili izy.

1. Ny matoanteny fototra dia miafara amin'ny -i:
   • lerni – mianatra
   • labori – miasa
   • esti – misy / dia
2. Ny ankehitriny dia miafara amin'ny -as:
   • mi sidas – mipetraka aho
   • vi sidas – mipetraka ianao / ianareo
   • ni sidas – mipetraka izahay / isika
   • ili sidas – mipetraka izy ireo

💡 Memorhelpilo: -as dia ankehitriny ho an'ny olona rehetra: mi sidas, li sidas, ili sidas.

Ĉu?

Ĉu dia teny apetraka eo am-piandohan'ny fehezanteny mba hanaovana fanontaniana valiana amin'ny eny na tsia:

• Ĉu vi sidas? – Mipetraka ve ianao?
• Ĉu vi skribas? – Manoratra ve ianao?

Kiu?

Kiu dia manontany olona na safidy: "iza?" na "iza amin'ireo?":

• Kiu vi estas? – Iza ianao?
• Kiu instruisto sidas? – Iza amin'ireo mpampianatra no mipetraka?

Ny Tovana -ist

Manamboatra anarana olona manao asa na zavatra tsy tapaka:

• instruisto – mpampianatra
• hotelisto – mpiasa / tompon'andraikitra amin'ny hotely
• esperantisto – Esperantista, olona manohana na mampiasa Esperanto

Ny Tovana -in

Manondro vavy:

• patro (ray) → patrino (reny)
• lernanto (mpianatra) → lernantino (mpianatra vavy)
• instruisto (mpampianatra) → instruistino (mpampianatra vavy)

Teny fanekena

Jes dia midika hoe "eny":

• Ĉu vi estas en la ĉambro?
  • Jes, mi estas en la ĉambro.

Teny fandavana

Ne dia midika hoe "tsia" na "tsy":

• Ne, mi ne estas en la ĉambro.