Alfabet

L'alfabet da l'esperanto ha 28 letras: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Mintga letra ha adina il medem tun. Cura che ti enconuschas las letras, pos ti leger mintga pled.

Las letras cun chapitscha èn spezialas:

• ĉ tuna sco tsch
• ĝ tuna sco dsch
• ĥ è in ch ferm e guttural
• ĵ tuna sco in sch sonor
• ŝ tuna sco sch
• ŭ è ina u curta en aŭ ed eŭ

💡 Cussegl: leger esperanto è pli simpel che leger bleras autras linguas: na tschertga naginas excepziuns.

⚠️ Attenziun: c na tuna betg sco k. El tuna sco ts.

Pronunzia

Ils vocals a, e, i, o, u restan clers e curts. Dus vocals sper in l'auter restan duas silbas, nun ch'i sa tractia da aŭ u eŭ.

• ĝi – dschi
• ĉambro – tscham-bro
• familio – fa-mi-li-o

Accent

L'accent è adina sin la penultima silba:

• te-le-FO-no
• ra-DI-o
• a-MI-ko

⚠️ Attenziun: radio ha trais silbas: ra-DI-o.

Artitgel

L'esperanto ha mo in artitgel definì: la. El na sa mida betg.

• la amiko – l'amig
• amiko – in amig
• la laboro – la lavur

L'artitgel indefinì sco in u ina na vegn betg scrit en esperanto.

Pronomens persunals

• mi – jau
• vi – ti u vus
• li – el
• ŝi – ella
• ĝi – el/ella per chaussas u animals
• ni – nus
• ili – els/ellas

Pronomens possessivs

Ils possessivs sa furman cun pronom + -a:

• mia – mes/mia
• via – tes/tia u voss/vossa
• lia – ses/sia dad el
• ŝia – ses/sia dad ella
• nia – noss/nossa

Substantivs

Mintga substantiv finescha cun -o.

• tablo – maisa
• lernanto – scolar
• patro – bab

Plural

Il plural vegn furmà cun -j. Era adjectivs e possessivs pon survegnir -j.

• tabloj – maisas
• viaj lernantoj – tes scolars

Verbs

L'infinitiv finescha cun -i. Il preschent finescha cun -as per tut las persunas:

• lerni – emprender
• mi sidas – jau ses
• vi sidas – ti sesas
• ili sidas – els sesan

💡 Cussegl: la finiziun -as resta identica. Il pronom mussa tgi che fa l'acziun.

Ĉu?

Ĉu stat a l'entschatta d'ina dumonda da gea/na. L'urden dals pleds resta normal.

• Ĉu vi sidas? – Sesas ti?
• Ĉu ŝi skribas? – Scriva ella?

Kiu?

Kiu dumonda per ina persuna u per ina tscherna.

• Kiu vi estas? – Tgi es ti?
• Kiu instruisto sidas? – Qual magister sesa?

Ti vesas dapli pleds da questa famiglia en lecziun 5 ed en la survista dals corelativs.

Suffix -ist

-ist mussa ina professiun, occupaziun u relaziun regulara cun ina chaussa.

• instruisto – magister
• esperantisto – esperantist

Suffix -in

-in mussa ina persuna u in animal feminin.

• patro – bab → patrino – mamma
• amiko – amig → amikino – amiga

Jes e ne

Jes vul dir gea. Ne vul dir na u betg.

• Jes, mi estas.
• Ne, mi ne estas.