Alpabeto

May 28 titik ang alpabetong Esperanto: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Bawat titik ay may isang tunog lamang. Kapag alam mo na ang alpabeto, mababasa mo nang malakas ang anumang salita: walang tahimik na titik at walang eksepsiyon.

Para sa nagsasalita ng Tagalog, tandaan lalo na ang mga ito:

• a gaya ng a sa "ama"
• c = ts, gaya ng "tsaa"
• ĉ = ch, gaya ng "tsokolate" o Ingles na "church"
• e gaya ng e sa "mesa"
• g laging matigas, gaya ng g sa "gabi"
• ĝ = tunog j/dy, gaya ng Ingles na "judge"
• h gaya ng h sa "hangin"
• ĥ = malakas na kh, gaya ng Bach
• i gaya ng i sa "ibig"
• j = y, gaya ng "yaman". Ang aj, ej, oj, uj ay diptonggo:
  • aj gaya ng ay
  • ej gaya ng ey
  • oj gaya ng oy
  • uj gaya ng mabilis na uy
• ĵ = malambot na zh, gaya ng s sa Ingles na "measure"
• o gaya ng o sa "oras"
• r bigkasin nang malinaw; kung kaya, pagulungin
• s laging s, hindi z
• ŝ = sh
• u gaya ng u sa "usap"
• ŭ = maikling w. Ang aŭ at eŭ ay diptonggo:
  • aŭ gaya ng aw
  • eŭ gaya ng ew

⚠️ Babala: huwag basahin ang c bilang k o s. Ang c ay ts. Ang j ay y, at ang g ay laging matigas. Kaya ĝi ay parang "ji", samantalang gi ay may matigas na g.

💡 Tandaan: mas malinis ang patinig ng Esperanto kaysa sa karaniwang Taglish. Panatilihing maikli at malinaw ang a, e, i, o, u.

Pagbigkas

Binibigkas ang mga salita ayon mismo sa baybay:

• amiko = a-MI-ko
• ĉambro = CHAM-bro
• ĝi = ji

Diin

Kapag higit sa isang pantig ang salita, laging nasa ikalawang pantig mula sa hulihan ang diin:

• te-le-FO-no
• ra-DI-o
• kaj
• a-MI-ko
• ES-tas
• tandaan ang AN-kaŭ, dahil isang pantig ang kaŭ

⚠️ Babala: bilangin ang pantig sa paraang Esperanto. Magkahiwalay ang magkatabing patinig, kaya historio ay hi-sto-RI-o, hindi his-TO-ryo.

Artikulo

Ang tiyak na artikulo ay la. Hindi ito nagbabago ayon sa kasarian, bilang o kaso. Walang di-tiyak na artikulo tulad ng "a/an" sa Ingles:

• la amiko - ang kaibigan
  • amiko - kaibigan
• la laboro - ang trabaho
  • laboro - trabaho

⚠️ Babala: huwag maghanap ng katumbas ng "a/an". Iniiwan lang ito sa Esperanto: Ĝi estas amiko = ito ay kaibigan.

Mga Panghalip Panao

• mi - ako
• vi - ikaw/kayo
• li - siya (lalaki)
• ŝi - siya (babae)
• ĝi - ito/iyan
• ni - tayo/kami
• ili - sila

Sa Tagalog iisa ang "siya" para sa li at ŝi, ngunit sa Esperanto malinaw ang pagkakaiba.

Mga Panghalip Paari

Ginagawa ang panghalip paari sa pamamagitan ng pagdaragdag ng hulaping -a:

• mia - aking
• via - iyong/inyong
• lia - kanyang (lalaki)
• ŝia - kanyang (babae)
• ĝia - nito
• nia - ating/aming
• ilia - kanilang

Mga Pangngalan

Lahat ng pangngalan ay nagtatapos sa -o. Walang gramatikal na kasarian; kung kailangang ipakita ang babae, ginagamit ang hulaping -in:

• tablo - mesa
• lernanto - mag-aaral
• lernantino - babaeng mag-aaral

Maramihan

Ang hulapi para sa maramihan ay -j. Ginagamit ito sa pangngalan at pang-uri:

• tabloj - mga mesa
• lernantoj - mga mag-aaral
• viaj lernantoj - iyong mga mag-aaral

⚠️ Babala: ang maramihan ay -j, hindi -s. Sa Esperanto, tabloj ang "mga mesa", hindi tablos.

Mga Pandiwa

Pareho ang hulapi ng pandiwa para sa lahat ng tao at bilang. Walang hiwalay na anyo para sa "ako", "ikaw", "siya" o "sila".

1. Ang pawatas ay nagtatapos sa -i:
   • lerni - matuto
   • labori - magtrabaho
   • esti - maging
2. Ang kasalukuyan ay nagtatapos sa -as:
   • mi sidas - ako ay nakaupo
   • vi sidas - ikaw ay nakaupo
   • ni sidas - kami/tayo ay nakaupo
   • ili sidas - sila ay nakaupo

💡 Tandaan: sa Esperanto, hindi nagbabago ang pandiwa ayon sa simuno: mi sidas, li sidas, ili sidas.

Ĉu?

Ang ĉu ay inilalagay sa unahan ng pangungusap upang gawing tanong na oo/hindi. Hindi kailangang baguhin ang ayos ng salita:

• Ĉu vi sidas? - Nakaupo ka ba?
• Ĉu vi skribas? - Nagsusulat ka ba?

Kiu?

Ang kiu ay maaaring "sino?" o "alin?/aling?":

• Kiu vi estas? - Sino ka?
• Kiu instruisto sidas? - Aling guro ang nakaupo?

Ang Hulaping -ist

Gumagawa ito ng pangalan ng taong regular na gumagawa o kaugnay ng isang gawain:

• instruisto - guro
• hotelisto - tagapangasiwa ng hotel
• esperantisto - Esperantista

Ang Hulaping -in

Ginagawa nito ang pambabaeng anyo ng pangngalan:

• patro - ama / patrino - ina
• lernanto - mag-aaral / lernantino - babaeng mag-aaral
• instruisto - guro / instruistino - babaeng guro

💡 Tandaan: -in- ang senyales para sa babae: patro -> patrino.

Pang-oo

Ang jes ay nangangahulugang "oo":

• Ĉu vi estas en la ĉambro?
  • Jes, mi estas en la ĉambro.

Pang-hindi

Ang ne ay parehong "hindi" at "wala/di" ayon sa gamit:

• Ne, mi ne estas en la ĉambro. - Hindi, wala ako sa silid.