वर्णमाला

एस्पेरान्तो वर्णमालेत २८ अक्षरे आहेत: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. प्रत्येक अक्षराचा आवाज नेहमी तोच असतो. म्हणून वर्णमाला कळली की कोणताही शब्द मोठ्याने वाचता येतो — मूक अक्षरे नाहीत, अपवाद नाहीत.

मराठीभाषकांसाठी मुख्य ध्वनी:

• a – लहान "अ"
• c – "त्स", जसे ts
• ĉ – "च"
• e – "ए", लहान आणि स्पष्ट
• g – नेहमी "ग", कधीही "ज" नाही
• ĝ – "ज"
• h – "ह"
• ĥ – घशातून येणाऱ्या "ख़"सारखा आवाज
• i – "इ"
• j – "य". aj, ej, oj, uj या जोड्यांत तो लहान "इ/य"सारखा ऐकू येतो:
  • aj – "आइ"
  • ej – "एइ"
  • oj – "ओइ"
  • uj – "उइ", पटकन उच्चारलेले
• ĵ – "झ़/ज़्ह"सारखा आवाज
• o – "ओ", लहान आणि स्पष्ट
• r – स्पष्ट "र"; शक्य असल्यास हलके गुंडाळलेले
• s – नेहमी "स"
• ŝ – "श"
• u – "उ"
• ŭ – लहान "व/उ" ध्वनी. aŭ, eŭ हे द्विस्वर आहेत:
  • aŭ – "आउ"
  • eŭ – "एउ"

⚠️ सावधान: c ला "क" किंवा "स" म्हणून वाचू नका; तो ts आहे. j नेहमी "य" आहे, आणि ĝ "ज" आहे. म्हणून ĝi साधारण "जी"सारखे आहे.

💡 लक्षात ठेवण्याची युक्ती: देवनागरीत काही ध्वनी मात्रा किंवा जोडाक्षरांनुसार बदलतात; एस्पेरान्तोमध्ये अक्षराचा आवाज स्थिर राहतो.

उच्चार

शब्द जसे लिहिले आहेत तसेच उच्चारले जातात:

• amiko = आ-मी-को
• ĉambro = चाम-ब्रो
• ĝi = जी

शब्दांवरचा जोर

एका पेक्षा जास्त अक्षरांश असलेल्या शब्दांत जोर नेहमी शेवटापासून दुसऱ्या अक्षरांशावर येतो:

• te-le-FO-no
• ra-DI-o
• kaj
• a-MI-ko
• ES-tas
• AN-kaŭ — कारण kaŭ हा एकच अक्षरांश आहे

⚠️ सावधान: एस्पेरान्तोमध्ये शेजारी आलेले स्वर वेगवेगळे अक्षरांश बनवू शकतात. historio = hi-sto-RI-o, "his-TO-ryo" नाही.

उपपद

निश्चित उपपद la आहे. ते लिंग, वचन किंवा विभक्तीनुसार बदलत नाही. अनिश्चित उपपद ("एक/a/an") एस्पेरान्तोमध्ये नसते:

• la amiko – तो/ती निश्चित मित्र किंवा मैत्रीण
  • amiko – मित्र/मैत्रीण, एक मित्र/मैत्रीण
• la laboro – ते निश्चित काम
  • laboro – काम

⚠️ सावधान: मराठीत "एक" अनेकदा गाळता येतो. एस्पेरान्तोमध्येही अनिश्चितता दाखवण्यासाठी काही जोडण्याची गरज नाही: Ĝi estas amiko = "तो/ती मित्र आहे" किंवा "तो/ती एक मित्र आहे".

व्यक्तिवाचक सर्वनामे

• mi – मी

• vi – तू/तुम्ही/आपण

• li – तो (पुरुष)

• ŝi – ती (स्त्री)

• ĝi – ते/तो/ती (वस्तू, किंवा लिंग महत्त्वाचे नसल्यास)

• ni – आम्ही/आपण

• ili – ते/त्या

• Li पुरुष व्यक्ती किंवा नर प्राण्यासाठी आहे.

• Ŝi स्त्री व्यक्ती किंवा मादी प्राण्यासाठी आहे.

• Ĝi वस्तूंसाठी आणि ज्यांचे लिंग महत्त्वाचे नाही अशा प्राण्यांसाठी आहे.

संबंधवाचक सर्वनामे

साध्या सर्वनामाला -a जोडून संबंधवाचक रूप तयार होते:

• mia – माझा/माझी/माझे
• via – तुझा/तुमचा
• lia – त्याचा (पुरुष)
• ŝia – तिचा (स्त्री)
• ĝia – त्याचा/त्याचे (वस्तू)
• nia – आमचा/आपला
• ilia – त्यांचा

💡 लक्षात ठेवण्याची युक्ती: सर्वनाम + -a = संबंध. mi → mia, vi → via.

नामे

सर्व नामे -o ने संपतात. व्याकरणिक लिंग नसते; गरज असल्यास स्त्रीलिंगी अर्थ प्रत्ययाने दाखवला जातो:

• tablo – टेबल
• lernanto – विद्यार्थी
• lernantino – विद्यार्थिनी

अनेकवचन

अनेकवचनाचा शेवट -j आहे. नाम आणि विशेषण दोन्ही हा शेवट घेतात:

• tabloj – टेबलं
• lernantoj – विद्यार्थी
• viaj lernantoj – तुझे/तुमचे विद्यार्थी

⚠️ सावधान: अनेकवचन -j आहे आणि "य"सारखे उच्चारले जाते. इंग्रजीसारखे -s नाही.

क्रियापदे

क्रियापदाचा शेवट प्रत्येक पुरुष आणि वचनासाठी सारखाच राहतो.

1. धातुरूप/infinitive -i ने संपते:
   • lerni – शिकणे
   • labori – काम करणे
   • esti – असणे
2. वर्तमानकाळ -as ने संपतो:
   • mi sidas – मी बसतो/बसते
   • vi sidas – तू/तुम्ही बसता
   • ni sidas – आम्ही बसतो
   • ili sidas – ते बसतात

💡 लक्षात ठेवण्याची युक्ती: मराठीत "बसतो/बसते/बसतात" बदलते, पण एस्पेरान्तोमध्ये सगळ्यांसाठी sidas तेच राहते.

Ĉu?

ĉu हो/नाही प्रकारचे प्रश्न बनवणारा शब्द आहे. मराठीत आपण अनेकदा "का" लावतो; एस्पेरान्तोमध्ये वाक्याच्या सुरुवातीला ĉu लावा आणि शब्दक्रम तसाच ठेवा:

• Ĉu vi sidas? – तू/तुम्ही बसला/बसली/बसले आहात का?
• Ĉu vi skribas? – तू/तुम्ही लिहित आहात का?

Kiu?

हा प्रश्नशब्द "कोण?" आणि "कोणता/कोणती?" दोन्हीसाठी वापरला जातो:

• Kiu vi estas? – तू/तुम्ही कोण आहात?
• Kiu instruisto sidas? – कोणता शिक्षक बसला आहे?

प्रत्यय -ist

हा एखाद्या कामाशी किंवा विचाराशी नियमित जोडलेल्या व्यक्तीचे नाव बनवतो:

• instruisto – शिक्षक
• hotelisto – हॉटेल चालवणारा
• esperantisto – एस्पेरान्तोभाषी/एस्पेरान्तो समर्थक

प्रत्यय -in

हा नामाचा स्त्रीलिंगी अर्थ बनवतो:

• patro – वडील / patrino – आई
• lernanto – विद्यार्थी / lernantino – विद्यार्थिनी
• instruisto – शिक्षक / instruistino – शिक्षिका

⚠️ सावधान: मराठीत अनेक शब्द आपोआप लिंग घेतात, पण एस्पेरान्तोमध्ये मूळ शब्द अनेकदा तटस्थ राहतो. lernanto स्त्रीसाठीही वापरता येतो.

सकारात्मक कण

jes म्हणजे "होय":

• Ĉu vi estas en la ĉambro?
  • Jes, mi estas en la ĉambro.

नकारात्मक कण

ne "नाही" आणि "न" दोन्ही अर्थांनी वापरले जाते:

• Ne, mi ne estas en la ĉambro.