Το Αλφάβητο
Το αλφάβητο της Εσπεράντο αποτελείται από 28 γράμματα: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z.
Προφέρονται ως εξής:
a = όπως το ελληνικό φωνήεν "α"
b = "μπ", όπως προφέρεται στην αρχή μιας λέξης, π.χ. "μπίρα"
c = "τσ", όπως στην αρχή της λέξης "τσόχα"
ĉ = παχύ "τσ", όπως ο αγγλικός φθόγγος ch στη λέξη chair
d = "ντ", όπως προφέρεται στην αρχή μιας λέξης, π.χ. "ντόμινο"
e = όπως το ελληνικό φωνήεν "ε"
f = "φ", όπως "φανφάρα"
g = "γκ", όπως προφέρεται στην αρχή μιας λέξης, π.χ. "γκάζι"
ĝ = "τζ", όπως προφέρεται στην αρχή μιας λέξης, π.χ. "τζάμι"
h = ελαφρύ "χ", κοντά στο αγγλικό h στη λέξη home
ĥ = καθαρό "χ", όπως στη "χολέρα"
i = όπως το ελληνικό φωνήεν "ι"
j = πριν από φωνήεν διαβάζεται "γι", όπως στο "γιέρμα". Μετά από φωνήεν σχηματίζει δίφθογγο και ακούγεται σαν σύντομο "ι".
Τα aj, ej, oj, uj είναι οι αντίστοιχοι δίφθογγοι από τα a, e, o, u:
- aj = "αϊ", όπως "καημός"
- ej = "εϊ", όπως "μέικαπ"
- oj = "οϊ", όπως "μπόι"
- uj = "ουϊ", όπως "σουίτα", προφερόμενο γρήγορα
ĵ = παχύ "ζ", όπως περίπου στο "μεζούρα"
k = "κ", όπως "καφές"
l = "λ", όπως "λαιμός"
m = "μ", όπως "μαμά"
n = "ν", όπως "νάνος"
o = όπως το ελληνικό φωνήεν "ο"
p = "π", όπως "πατάτα"
r = "ρ", όπως "ρυθμός", ιδανικά με ελαφρό ρολάρισμα
s = "σ", όπως "σάρκα"
ŝ = παχύ "σ", όπως ο αγγλικός φθόγγος sh στη λέξη sharp
t = "τ", όπως "τιμόνι"
u = όπως η ελληνική δίφθογγος "ου"
ŭ = δεν χρησιμοποιείται ποτέ μόνο του, αλλά πάντα σε δίφθογγο, κυρίως aŭ και eŭ. Διαβάζεται σαν σύντομο "ου", όπως στο Eŭropo = "εουρόπο" (Ευρώπη):
- aŭ = "αου", όπως το αγγλικό mouth
- eŭ = "εου"
v = "β", όπως "βιβλίο"
z = "ζ", όπως "ζώνη"
Η Προφορά
Οι λέξεις προφέρονται ακριβώς όπως γράφονται, εφαρμόζοντας τα ισοδύναμα που αναφέρονται παραπάνω, π.χ.
- amiko = α-μί-κο
- ĉambro = τσά-μπρο
- ĝi = Τζιι.
Ο Τόνος
Όλες οι λέξεις (με περισσότερες από μία συλλαβές) τονίζονται στην παραλήγουσα, π.χ.
- te-le-FO-no (τε-λε-ΦΟ-νο)
- ra-DI-o (ρα-ΝΤΙ-ο)
- kaj (κάϊ)
- a-MI-ko (α-ΜΙ-κο)
- ES-tas (ΕΣ-τας)
⚠️ Προσοχή: στο ankoraŭ ο δίφθογγος aŭ μετρά σαν μία συλλαβή, άρα η λέξη τονίζεται an-KO-raŭ.
Το Άρθρο
Το οριστικό άρθρο είναι ένα, το la. Είναι το ίδιο για όλα τα γένη, πτώσεις και αριθμούς. Δεν υπάρχει αόριστο άρθρο:
- la amiko – ο φίλος
- amiko – ένας φίλος
- la amikino – η φίλη
- amikino – μία φίλη
- la laboro – η εργασία
- laboro – εργασία
- la libro – το βιβλίο
- libro – ένα βιβλίο
- la libroj – τα βιβλία
- libroj – (μερικά) βιβλία
💡 Μνημονικό: la δεν αλλάζει ποτέ. Εκεί όπου τα ελληνικά έχουν "ο, η, το, οι, τα", η Εσπεράντο κρατά πάντα το ίδιο la.
Προσωπικές Αντωνυμίες
- mi – εγώ
- vi – εσύ
- li – αυτός
- ŝi – αυτή
- ĝi – αυτό
- ni – εμείς
- vi – εσείς
- ili – αυτοί-ές-ά Οι αντωνυμίες li, ŝi, ĝi χρησιμοποιούνται ακριβώς όπως "αυτός, αυτή, αυτό".
Κτητικές Αντωνυμίες
Δημιουργούνται προσθέτοντας στις προσωπικές την κατάληξη -a:
- mia – (δικός-ή-ό) μου
- via – (δικός-ή-ό) σου
- lia – (δικός-ή-ό) του
- ŝia – (δικός-ή-ό) της
- ĝia – (δικός-ή-ό) του
- nia – (δικός-ή-ό) μας
- via – (δικός-ή-ό) σας
- ilia – (δικός-ή-ό) τους
Ουσιαστικά
Στην Εσπεράντο όλα τα ουσιαστικά, αρσενικού, θηλυκού και ουδέτερου γένους έχουν την ίδια κατάληξη -o.
- amiko – φίλος
- amikino – φίλη
- tablo – τραπέζι
- forto – δύναμη
- espero – ελπίδα
- urbo – πόλη
- homo – άνθρωπος
- lernanto – μαθητής
- lernantino – μαθήτρια
Πληθυντικός
Ο πληθυντικός σχηματίζεται με την προσθήκη του συμφώνου -j μετά την κατάληξη. Τα ουσιαστικά, τα επίθετα και οι μετοχές παίρνουν αυτή την κατάληξη π.χ.:
- amikoj – φίλοι
- amikinoj – φίλες
- tabloj – τραπέζια
- fortoj – δυνάμεις
- esperoj – ελπίδες
- urboj – πόλεις
- homoj – άνθρωποι
- lernantoj – μαθητές
- la viaj lernantoj – οι μαθητές σου
- la miaj lernantinoj – οι μαθήτριες μου
💡 Μνημονικό: -o δείχνει ουσιαστικό, -j δείχνει πληθυντικό. Πρώτα έρχεται η κατάληξη της λέξης και μετά ο πληθυντικός:
- libro (βιβλίο) → libroj (βιβλία)
Ρήματα
- Η κατάληξη απαρέμφατου είναι -i, ίδια σε όλα τα πρόσωπα και αριθμούς:
- lerni – να μαθαίνω, να μαθαίνεις, να μαθαίνει
- labori – να εργάζομαι, να εργάζεσαι, να εργάζεται
- esti – να είμαι, να είσαι, να είναι
- Η κατάληξη Ενεστώτα (Οριστικής) είναι -as, ίδια σε όλα τα πρόσωπα και αριθμούς:
- mi sidas – εγώ κάθομαι
- vi sidas – εσύ κάθεσαι
- li sidas – αυτός κάθεται
- ŝi sidas – αυτή κάθεται
- ĝi sidas – αυτό κάθεται
- ni sidas – εμείς καθόμαστε
- vi sidas – εσείς κάθεστε
- ili sidas – αυτοί-ές-ά κάθονται.
💡 Μνημονικό: -as δεν αλλάζει όπως τα ελληνικά ρήματα. Η ίδια κατάληξη χρησιμοποιείται για mi, vi, li, ni και ili.
Το ερωτηματικό μόριο Ĉu?
Κάθε ερωτηματική πρόταση στην Εσπεράντο αρχίζει συνήθως με το ερωτηματικό λεξίδιο ĉu, ή με μια από τις ερωτηματικές απλές λέξεις (ki-?).
Το λεξίδιο ĉu δείχνει απλά την ερώτηση, χωρίς να έχει κάποια συγκεκριμένη σημασία. Ελεύθερα μεταφράζεται, χωρίς αυτό να είναι αναγκαίο με το "Μήπως;".
Η αναμενόμενη απάντηση σε μια ερώτηση που αρχίζει με το ĉu είναι ναι/όχι, χωρίς να αποκλείονται και άλλες πιθανές απαντήσεις:
- Ĉu vi sidas? – Κάθεσαι;
- Ĉu vi skribas? – Γράφεις; Μήπως γράφεις;
Είναι ευνόητο ότι το ĉu δεν χρησιμοποιείται σε ερωτηματικές προτάσεις που αρχίζουν απο ερωτηματική απλή λέξη (ki-?). Το ερωτηματικό ĉu χρησιμοποιείται επίσης και στην πλάγια ερώτηση, αποδίδοντας το μήπως ή αν (όχι υποθετικό) της ελληνικής.
- Ŝi demandis min, ĉu mi iros kun ŝi. – Με ρώτησε αν θα πάω μαζί της.
- Mi ne scias, ĉu vi komprenis. – Δεν γνωρίζω αν κατάλαβες.
⚠️ Προσοχή: μη βάζεις ĉu όταν η ερώτηση αρχίζει ήδη με λέξη τύπου ki-:
- Kiu sidas? (ποιος κάθεται;) όχι Ĉu kiu sidas?
Η απλή λέξη Kiu?
Η ερωτηματική λέξη kiu λειτουργεί και ως αντωνυμία ("ποιος;") αλλά και σαν επίθετο ("ποιος;"), π.χ.
- Kiu vi estas? – Ποιος είσαι;
- Kiu instruisto sidas? – Ποιος δάσκαλος κάθεται;
Το επίθημα -ist
Το επίθημα -ist χρησιμοποιείται για να ορίσει το επάγγελμα ενός ατόμου, ή κάποια δραστηριότητα στην οποία εμπλέκεται τακτικά. Χρησιμοποιείται μετά από ρίζες ρηματικού, ουσιαστικού, ή επιθετικού χαρακτήρα:
- instruisto – δάσκαλος
- laboristo – εργάτης
- hotelisto – ξενοδοχοϋπάλληλος
- esperantisto – Εσπεραντιστής, υποστηρικτής της Εσπεράντο
- ŝtelisto – κλέφτης
- biciklisto – ποδηλάτης
- komikisto – κωμικός (επάγγελμα)
Το επίθημα -in
Το επίθημα -in χρησιμοποιείται για να μετατρέψει ένα ουσιαστικό σε θηλυκού γένους:
- viro – άντρας
- virino – γυναίκα
- patro – πατέρας
- patrino – μητέρα
- knabo – αγόρι
- knabino – κορίτσι
- avo – παππούς
- avino – γιαγιά
- lernanto – μαθητής
- lernantino – μαθήτρια
- instruisto – δάσκαλος
- instruistino – δασκάλα
Βεβαιωτικό Μόριο Jes
Το βεβαιωτικό μόριο jes σημαίνει "ναι".
- Ĉu vi estas en la ĉambro? - Είσαι μέσα στο δωμάτιο;
- Jes, mi estas en la ĉambro. - Ναι, είμαι μέσα στο δωμάτιο.
Αρνητικό Μόριο Ne
Το αρνητικό μόριο ne αντιστοιχεί στο "όχι" (αντίθετο του "ναι") και στο "δεν":
- Ne, mi ne estas en la ĉambro. - Όχι, δεν είμαι μέσα στο δωμάτιο.