Ialfabhethi

I-Esperanto inoonobumba abangama-28: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Unobumba ngamnye unesandi esinye esizinzileyo.

Izikhamiso a, e, i, o, u zihlala zicacile kwaye zimfutshane. Oonobumba abakhethekileyo bafundwa ngolu hlobo:

• c = "ts"
• ĉ = "ch"
• ĝ = "j"
• ĵ = isandi esifana no-"zh"
• ŝ = "sh"
• ŭ = "w" omfutshane, ingakumbi ku-aŭ naku-eŭ

⚠️ Qaphela: j ku-Esperanto ayifundwa njengo "j" wesiXhosa. Ifana no "y". Ngoko kaj ifundeka phantse "kay".

Ukubiza nogxininiso

Amagama afundwa njengoko ebhaliwe. Akukho nobumba uthuleyo:

• amiko – umhlobo
• ĉambro – igumbi
• ĝi – yona

Ukuba igama lineesilabhili ezingaphezu kwesinye, ugxininiso luhlala kwisilabhili esingaphambi kwesokugqibela:

• te-le-FO-no
• ra-DI-o
• a-MI-ko

I-athikili la

La libonisa into eyaziwayo okanye esele kuthethwe ngayo. Alitshintshi ngobuninzi, ngesini okanye ngendima yegama.

• la amiko – loo mhlobo / umhlobo ekuthethwa ngaye
• amiko – umhlobo

⚠️ Qaphela: IsiXhosa asinayo i-athikili efana ngqo no-la. Ku-Esperanto yifunde njengegama elincinci elithi "into eyaziwayo".

Izimelabizo

• mi – mna
• vi – wena okanye nina
• li – yena
• ŝi – yena
• ĝi – yona
• ni – thina
• ili – bona

Vi lisetyenziswa kumntu omnye nakubantu abaninzi.

Ubunini

Izimelabizo zobunini zenziwa ngokongeza -a:

• mia – yam
• via – yakho / yenu
• lia – yakhe
• ŝia – yakhe
• nia – yethu
• ilia – yabo

Izibizo nobuninzi

Zonke izibizo ziphela ngo -o:

• tablo – itafile
• lernanto – umfundi

Ubuninzi benziwa ngo -j:

• amiko → amikoj – abahlobo
• viaj lernantoj – abafundi bakho / benu

💡 Khumbula: isiXhosa sidla ngokutshintsha ukuqala kwegama: umntu → abantu. I-Esperanto yongeza uphawu ekupheleni: -j.

Izenzi

Isenzi esisisiseko siphela ngo -i:

• lerni – ukufunda
• labori – ukusebenza

Ixesha langoku liphela ngo -as, kwaye isiphelo asitshintshi ngokomntu:

• mi laboras – ndiyasebenza
• vi laboras – uyasebenza / niyasebenza
• ili laboras – bayasebenza

Ĉu nemibuzo ethi ewe okanye hayi

Ĉu limi ekuqaleni kombuzo ophendulwa ngo-ewe okanye ngo-hayi:

• Ĉu vi sidas? – Ngaba uhleli?
• Ĉu ŝi skribas? – Ngaba uyabhala?

Kiu

Kiu libuza umntu okanye ukhetho:

• Kiu vi estas? – Ungubani?
• Kiu instruisto sidas? – Ngowuphi utitshala ohleliyo?

Izimamva -ist no -in

-ist lenza umntu onomsebenzi, umsebenzi oqhelekileyo okanye ubudlelwane nento:

• instruisto – utitshala
• esperantisto – umntu osebenzisa i-Esperanto

-in longeza intsingiselo yomfazi:

• patro – utata → patrino – umama
• amiko – umhlobo → amikino – umhlobo ongumfazi

Jes no ne

Jes = ewe. Ne = hayi okanye uphika.

• Jes, mi estas. – Ewe, ndikhona.
• Ne, mi ne estas. – Hayi, andikho.