Alfabeto

Esperanto nwere mkpụrụedemede 28: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z. Otu mkpụrụedemede nwere otu ụda mgbe niile. Ya mere, mgbe ị matara mkpụrụedemede ndị ahụ, ị nwere ike ịgụ okwu ọ bụla n'olu.

Ụda ndị kwesịrị ịma:

• c bụ ụda ts.
• ĉ dị ka ch.
• ĝ dị ka j dị nro.
• ĵ dị ka zh.
• ŝ dị ka sh.
• ŭ dị ka w, ọkachasị na aŭ na eŭ.
• j bụ ụda y.

⚠️ Kpachara anya: c abụghị k ma ọ bụ s. j abụghị j Bekee. g na-adị ike mgbe niile.

Mkpọpụta

A na-akpọ okwu dịka e si dee ha. Enweghị mkpụrụedemede zoro ezo.

• amiko – enyi
• ĉambro – ụlọ
• ĝi – ya

Ụdaume a, e, i, o, u ga-adị mkpụmkpụ ma doo anya. Mgbe ụdaume abụọ nọ n'akụkụ ibe ha, gụọ ha dịka syllable abụọ ma ọ bụrụ na ha abụghị aŭ ma ọ bụ eŭ.

Ike olu

Ike olu na-adịrị syllable nke abụọ site n'ikpeazụ.

• te-le-FO-no
• ra-DI-o
• fa-MI-li-o

💡 Ndụmọdụ: Buru ụzọ kewaa okwu ahụ n'akụkụ obere ụda, mgbe ahụ mee ka nke abụọ site n'ikpeazụ sie ike.

Artikolu la

La bụ artikolu a kapịrị ọnụ. Ọ na-egosi ihe a maara ma ọ bụ ihe a kpọrọ aha. Ọ naghị agbanwe maka otu, ọtụtụ, nwoke, nwaanyị, ma ọ bụ ọrụ okwu.

• la amiko – enyi ahụ
• amiko – enyi

Igbo anaghị eji artikolu dịka Bekee, ya mere cheta na la na-egosi ihe a maara ma ọ bụ ihe a kpọrọ aha.

Personal pronomoj

• mi – m
• vi – gị / unu
• li – ọ, nwoke
• ŝi – ọ, nwaanyị
• ĝi – ọ / ya maka ihe
• ni – anyị
• ili – ha

Vi nwere ike ịpụta otu onye ma ọ bụ ọtụtụ mmadụ.

Posedaj pronomoj

Tinye -a na pronomo iji mee nke nwe.

• mi → mia – nke m
• vi → via – nke gị / nke unu
• ni → nia – nke anyị

Mgbe ihe ahụ dị ọtụtụ, ihe nwe ahụ nwekwara ike inweta -j: miaj libroj.

Substantivoj je -o

Substantivo Esperanto na-agwụkarị na -o.

• tablo – tebụl
• lernanto – nwa akwụkwọ

Esperanto enweghị gender gramatikalụ maka substantivo. Okwu ahụ adịghị agbanwe naanị n'ihi na onye ahụ bụ nwoke ma ọ bụ nwaanyị.

Pluralo je -j

Tinye -j iji mee ọtụtụ.

• amiko → amikoj
• bona amiko → bonaj amikoj
• mia libro → miaj libroj

Adjektivo na okwu nwe na-esokwa substantivo n'ọtụtụ.

Verboj je -i kaj -as

Infinitivo na-agwụ na -i:

• labori – ịrụ ọrụ
• sidi – ịnọdụ ala

Oge ugbu a na-agwụ na -as. Ọ bụ otu maka mmadụ niile.

• mi laboras – ana m arụ ọrụ
• vi laboras – ị na-arụ ọrụ
• ili laboras – ha na-arụ ọrụ

💡 Ndụmọdụ: Echefula mgbanwe pụrụ iche maka onye na-eme ihe. Na Esperanto, -as ezuru maka mmadụ niile.

Kunmetitaj vortoj

A pụrụ ijikọ mgbọrọgwụ okwu wee mee otu okwu ọhụrụ. Mgbọrọgwụ ikpeazụ na-ebukarị isi echiche.

• laboro (ọrụ) + tablo (tebụl) → labortablo (tebụl ọrụ)
• hotelo (ụlọ nkwari akụ) + ĉambro (ụlọ) → hotelĉambro (ụlọ nkwari akụ)

Finaĵo dị ka -o ma ọ bụ -a na-emetụta okwu dum.

Ĉu maka ajụjụ ee/mba

Tinye ĉu n'ihu ahịrịokwu iji mee ajụjụ ee/mba. Usoro okwu anaghị agbanwekarị.

• Vi sidas. – Ị nọ ọdụ.
• Ĉu vi sidas? – Ị nọ ọdụ?

Na rektatraduko, ĉu nwere ike ịpụta “ma” dịka akara ajụjụ ee/mba.

Ajụjụ kiu

Kiu na-ajụ “onye?” ma ọ bụ “nke nào?” dabere na ọnọdụ.

• Kiu vi estas? – Onye ka ị bụ?
• Kiu instruisto sidas? – Kedu onye nkuzi nọ ọdụ?

Sufikso -ist

-ist na-egosi ọrụ, nka, ma ọ bụ onye na-emekarị ihe.

• instrui (ikuzi) → instruisto (onye nkuzi)
• Esperanto → esperantisto (onye na-asụ ma ọ bụ na-akwado Esperanto)

Sufikso -in

-in na-egosi nwanyị ma ọ bụ anụ nwanyị.

• amiko → amikino
• instruisto → instruistino

⚠️ Kpachara anya: Tinye -in naanị mgbe mmekọahụ nwanyị dị mkpa.

Jes kaj ne

Jes zaa nke ọma. Ne zaa n'ụzọ na-adịghị mma ma ọ bụ gọnahụ okwu.

• Jes, mi estas. – Ee, m bụ.
• Ne, mi ne estas. – Mba, abụghị m.