Alfabetet

Alfabetet på esperanto har 28 bokstaver: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z.

Legg særlig merke til disse forskjellene fra norsk:

• c = ts, som i "Betsy"
• ĉ = tsj, omtrent som i engelsk "such"
• e = kort eller lang e, ikke i
• ĝ = stemt dj, som i engelsk "job"
• ĥ = ch som i tysk "Buch"
• ĵ er en stemt sj-lyd, som j i fransk "journal". Den ligner ŝ, men med stemme.
• o = o eller å
• r uttales alltid, helst rullet eller tappet
• ŝ uttales som sj / engelsk "sh"
• ŭ = kort u-lyd som i "Audi" eller "Europa". aŭ og eŭ er diftonger: a eller e + en kort u-lyd.

💡 Husketips: Esperanto-bokstaver har faste lyder. Når du har lært c, ĉ, ĝ, ĵ, ŝ og ŭ, trenger du ikke gjette uttalen ut fra norsk stavemåte.

⚠️ Advarsel: Uttal ikke c som norsk k eller s. c er alltid ts, også midt i et ord.

Uttale

Ord uttales nøyaktig slik de skrives, med lydene ovenfor, for eksempel:

• amiko = a-MI-ko
• ĉambro = TSJAM-bro
• cirklo = TSIR-klo.

Trykk

Trykket ligger alltid på nest siste stavelse, for eksempel:

• te-le-FO-no (te-le-FO-no)
• ra-DI-o (ra-DI-o)
• kaj (KAJ)
• a-MI-ko (a-MI-ko)
• ES-tas (ES-tas).
• Legg merke til: AN-kaŭ fordi kaŭ er én stavelse.

Vær oppmerksom på ord som historio (hi-sto-RI-o).

💡 Husketips: Trykket er alltid nest sist. Tell stavelsene bakfra og legg trykket på den nest siste, også når ordet ser langt ut.

Artikkel

Den bestemte artikkelen er la (den/det, -en/-et). Den endrer seg aldri, heller ikke etter tall eller kasus. Det finnes ingen ubestemt artikkel:

• la amiko – vennen
  • amiko – en venn
• la laboro – arbeidet
  • laboro – arbeid

⚠️ Advarsel: Ikke legg inn en norsk ubestemt artikkel i esperanto. amiko kan bety "en venn" uten et ekstra ord.

Personlige pronomen

• mi – jeg
• vi – du/dere
• li – han
• ŝi – hun
• ĝi – den/det
• ni – vi
• ili – de

Pronomenene li, ŝi og ĝi brukes omtrent som norsk "han", "hun", "den" og "det".

Eiendomspronomen

Disse dannes ved å legge endelsen -a til de enkle pronomenene:

• mia – min/mitt
• via – din/ditt, deres
• lia – hans
• ŝia – hennes
• ĝia – dens/dets
• nia – vår/vårt
• ilia – deres

💡 Husketips: Eiendomspronomen = personlig pronomen + -a: mi (jeg) → mia (min/mitt), vi (du/dere) → via (din/ditt/deres).

Substantiv

Alle substantiv slutter på -o. Det finnes ikke grammatisk kjønn. Hunkjønn kan markeres med et suffiks:

• tablo – bord
• lernanto – elev
• lernantino – kvinnelig elev

💡 Husketips: De tre grunnendelsene er vokaler: -o for substantiv, -a for adjektiv og -e for adverb.

Flertall

Flertallsendelsen er -j. Både substantiv og adjektiv får denne endelsen, for eksempel:

• tabloj – bord
• lernantoj – elever
• viaj lernantoj – dine elever

⚠️ Advarsel: På norsk bøyes adjektiv ikke alltid like synlig i flertall. På esperanto får både adjektiv og substantiv -j: bonaj amikoj.

Verb

1. Endelsen for infinitiv er -i, for eksempel:
   • lerni – å lære
   • labori – å arbeide
   • esti – å være.
2. Endelsen for nåtid er -as. Den er lik for alle personer og tall:
   • mi sidas – jeg sitter
   • vi sidas – du/dere sitter
   • ni sidas – vi sitter
   • ili sidas – de sitter.

💡 Husketips: -as endrer seg aldri etter person: mi sidas, vi sidas, ili sidas. Norsk bruker pronomen og ordstilling; esperanto holder verbformen fast.

Ĉu?

Dette er en spørrepartikkel som gjør en påstand om til et ja/nei-spørsmål:

• Ĉu vi sidas? – Sitter du?
• Ĉu vi skribas? – Skriver du?

💡 Husketips: Ĉu er som et spørsmålstegn først i setningen: sett ĉu foran en påstand, så blir den et ja/nei-spørsmål.

Kiu?

Dette spørreordet fungerer både som pronomen (hvem) og som adjektiv (hvilken), for eksempel:

• Kiu vi estas? – Hvem er du?
• Kiu instruisto sidas? – Hvilken lærer sitter?

⚠️ Advarsel: Kiu spør etter en person eller en bestemt ting. Bruk kio for "hva" som ting eller begrep; det kommer i leksjon 2.

Suffikset -ist

brukes til å danne navnet på en person som er aktivt knyttet til en aktivitet, for eksempel:

• instruisto – lærer
• hotelisto – hotelleier
• esperantisto – esperantist

💡 Husketips: -ist peker på personen bak en aktivitet:

• instrui (undervise) → instruisto (lærer)
• Esperanto (esperanto) → esperantisto (esperantist)

Suffikset -in

brukes til å danne den kvinnelige versjonen av et substantiv:

• patro – far
  • patrino – mor
• lernanto – elev
  • lernantino – kvinnelig elev
• instruisto – lærer
  • instruistino – kvinnelig lærer

⚠️ Advarsel: Bruk bare -in når kjønn er relevant. Standardformen uten -in er ikke automatisk "mannlig" i moderne bruk.

Bekreftende partikkel

jes betyr det samme som norsk "ja".

• Ĉu vi estas en la ĉambro?
  • Jes, mi estas en la ĉambro.

Nektende partikkel

ne svarer til både "nei" og "ikke".

• Ne, mi ne estas en la ĉambro.