Adjektiv

Adjektivendelsen er -a, for eksempel:

• bela – vakker
• granda frato – storebror
• malgranda fratino – lillesøster

💡 Husketips: -a beskriver hvordan noe er. Hvis ordet svarer på "hva slags?", ender det vanligvis på -a.

Kasus

Esperanto har to kasus: nominativ og akkusativ. Norsk viser ofte objektet med ordstilling, men esperanto viser objektet med endelsen -n.

• Kiun mi vidas? – Hvem ser jeg?
• Mi vidas amikon. – Jeg ser en venn.

💡 Husketips: -n peker på det handlingen treffer: mi vidas amikon = jeg ser en venn.

⚠️ Advarsel: Norsk bruker som regel ordstilling. Esperanto bruker -n, så ikke glem endelsen selv når ordrekkefølgen ligner norsk.

Adjektiv følger substantivet de hører til: de får samme -j- og -n-endelser. Legg merke til at etter esti står predikativet i nominativ.

• Vi estas bona amiko. – Du er en god venn.
• Vi estas bonaj amikoj. – Dere er gode venner.
• Vi havas bonan amikon. – Du har en god venn.
• Vi havas bonajn amikojn. – Du har gode venner.

⚠️ Advarsel: Når substantivet får -n eller -j, følger adjektivet med: bonan amikon, bonajn amikojn.

Esperanto bruker preposisjoner i stedet for mange kasus. Norsk eiendomsform uttrykkes ofte med de:

• La libroj de mia frato. – Bøkene til broren min

💡 Husketips: Norsk kan si "brorens bøker" eller "bøkene til broren min"; esperanto bruker de: la libroj de mia frato.

Bøying

Infinitiv: -i

• labori – å arbeide

Nåtid: -as

• mi laboras – jeg arbeider
• vi laboras – du/dere arbeider
• li/ŝi laboras – han/hun arbeider
• ni laboras – vi arbeider
• ili laboras – de arbeider

Fortid: -is

• mi laboris – jeg arbeidet
• vi laboris – du/dere arbeidet
• li/ŝi laboris – han/hun arbeidet
• ni laboris – vi arbeidet
• ili laboris – de arbeidet

Fremtid: -os

• mi laboros – jeg skal arbeide
• vi laboros – du/dere skal arbeide
• li/ŝi laboros – han/hun skal arbeide
• ni laboros – vi skal arbeide
• ili laboros – de skal arbeide

💡 Husketips: Tidsvokalene går i-a-o: -is = fortid, -as = nåtid, -os = fremtid.

Konjunksjonen ke

brukes til å innlede en leddsetning. Den

1. utelates aldri, og
2. har vanligvis komma foran seg.

Eksempler:

• Vi vidas, ke mi manĝas. – Du ser at jeg spiser.
• Li diras, ke li iros. – Han sier at han skal gå.

⚠️ Advarsel: På norsk kan "at" av og til føles lett eller utelates i talespråk. På esperanto skal ke stå der.

Prefikset mal-

snur betydningen til det motsatte.

• bona – god
  • malbona – dårlig
• granda – stor
  • malgranda – liten
• bela – vakker
  • malbela – stygg

💡 Husketips: mal- vender betydningen:

• bona (god) → malbona (dårlig)
• granda (stor) → malgranda (liten)

Prefikset ge-

viser at flere kjønn er med i gruppen:

• gefratoj – søsken
• gepatroj – foreldre

⚠️ Advarsel: ge- betyr en blandet eller samlet gruppe, ikke bare flertall. fratoj kan være brødre; gefratoj er søsken.

Høflige former

• bonvolu – vær så snill
• dankon – takk
• saluton – hei

Rekkefølge i setningen

Esperanto tillater friere ordstilling, men de fleste talere bruker subjekt-verb-objekt som i norske hovedsetninger. Akkusativendelsen -n gjør det tydelig hva som er subjekt og objekt, så rekkefølgen kan varieres av stilistiske eller praktiske grunner.

• Mi legas libron. – Jeg leser en bok.
• Libron mi legas. – En bok er det jeg leser.

💡 Husketips: Finn først ordet med -n. Det er objektet, også hvis det står først i setningen.

Kio, Kion

Kio betyr "hva" som subjekt i en setning:

• Kio estas tio? – Hva er det?
• Kio estas sur la tablo? – Hva er det på bordet?

Når "hva" er objektet for verbet, blir det kion på esperanto:

• Kion vi faras? – Hva gjør du?
• Kion ŝi diris? – Hva sa hun?

⚠️ Advarsel: Kio blir kion når "hva" er objekt. Spør deg selv: "hva gjør/ser/sier noen?"