Прыметнікі на -a

Прыметнікі заканчваюцца на -a.

• bona amiko – добры сябар
• granda ĉambro – вялікі пакой
• bela libro – прыгожая кніга

Прыметнік узгадняецца з назоўнікам у множным ліку і ў вінавальным склоне:

• bona amiko – добры сябар
• bonaj amikoj – добрыя сябры
• bonan amikon – добрага сябра
• bonajn amikojn – добрых сяброў

Назоўны і вінавальны склон

У эсперанта ёсць дзве асноўныя формы: без -n і з -n.

Без -n звычайна стаіць дзейнік:

• Amiko legas. – Сябар чытае.

З -n стаіць прамы аб’ект, гэта значыць тое, на што накіравана дзеянне:

• Mi vidas amikon. – Я бачу сябра.
• Ŝi legas libron. – Яна чытае кнігу.

⚠️ Увага: пасля esti не ставяць вінавальны склон: Li estas amiko, не amikon.

Іншыя адносіны звычайна выражаюцца прыназоўнікамі:

• la libro de mia frato – кніга майго брата
• kun bona amiko – з добрым сябрам

Часы дзеяслова

Інфінітыў мае -i: skribi – пісаць.

Часы ўтвараюцца аднолькава для ўсіх асоб:

• skribas – піша, пішу, пішуць
• skribis – пісаў, пісала, пісалі
• skribos – будзе пісаць, буду пісаць

Параўнайце:

• mi laboras – я працую
• ŝi laboris – яна працавала
• ili laboros – яны будуць працаваць

💡 Падказка: запомніце галосныя часу: i ў -is для мінулага, a ў -as для цяперашняга, o ў -os для будучага.

Злучнік ke

Ke уводзіць даданы сказ. Па-беларуску часта перакладаецца як «што» або «каб», у залежнасці ад сэнсу.

• Mi vidas, ke vi manĝas. – Я бачу, што ты ясі.
• Li diras, ke li venos. – Ён кажа, што прыйдзе.

Не блытайце ke з kio. Ke злучае часткі сказа, а kio пытаецца «што?».

Прэфікс mal-

mal- утварае супрацьлеглае значэнне.

• bona – добры → malbona – дрэнны
• facila – лёгкі → malfacila – цяжкі
• juna – малады → maljuna – стары

Прэфікс ge-

ge- паказвае людзей абодвух полаў разам.

• gepatroj – бацькі
• gefratoj – браты і сёстры

Вытворныя словы

Прыназоўнікі і карані могуць быць часткамі складаных слоў.

• en + iri → eniri – увайсці
• al + veni → alveni – прыбыць
• kun + labori → kunlabori – супрацоўнічаць

Чытайце слова ад апошняга кораня да першага: у kunlabori галоўная ідэя – labori, а kun дадае «разам».

Ветлівыя выразы

• saluton – прывітанне
• bonvolu – калі ласка
• dankon – дзякуй

Парадак слоў

Звычайны парадак: дзейнік, дзеяслоў, аб’ект.

• Mi legas libron. – Я чытаю кнігу.

Канчатак -n паказвае аб’ект, таму парадак можна змяніць для націску:

• Libron mi legas. – Менавіта кнігу я чытаю.

Раннія k-пытанні

Некалькі карысных пытальных слоў:

• kio – што
• kion – што як аб’ект
• kia – які, якая
• kiu – хто, які

Прыклады:

• Kion vi faris? – Што ты зрабіў?
• Kia estas la vetero? – Якое надвор’е?
• Kiuj libroj estas bonaj? – Якія кнігі добрыя?