Mbiemrat me -a

Mbiemrat në Esperanto mbarojnë me -a. Ata përshkruajnë emra.

• bona amiko – mik i mirë
• nova libro – libër i ri

Kur emri është në shumës, edhe mbiemri merr -j. Kur emri është kundrinor i drejtë, edhe mbiemri merr -n.

• bonaj amikoj – miq të mirë
• bonajn amikojn – miq të mirë si kundrinor

Rasa dhe mbaresa -n

Esperanto përdor -n për kundrinorin e drejtë. Kjo e tregon kush merr veprimin.

• Mi vidas amikon. – Unë shoh një mik.
• Mi legas libron. – Unë lexoj një libër.

Pas esti nuk përdoret -n, sepse esti nuk ka kundrinor të drejtë.

• Ŝi estas instruisto. – Ajo është mësuese.

⚠️ Kujdes: shqipja e tregon këtë marrëdhënie kryesisht me rendin e fjalëve dhe trajtat e emrit. Esperanto e shënon qartë me -n.

Zgjedhimi i foljeve

Mbaresat e foljeve janë të rregullta:

• skribi – të shkruash
• *mi labor**as*** – unë punoj
• *mi labor**is*** – unë punova
• *mi labor**os*** – unë do të punoj

Mbaresa është e njëjtë për të gjithë personat.

💡 Kujtesë: zanoret e kohëve janë të lehta për t'u mbajtur mend: -i për paskajore, -as për tani, -is për të shkuarën, -os për të ardhmen.

Ke

Ke lidh një fjali të varur dhe zakonisht përkthehet “që”.

• Mi vidas, ke vi manĝas. – Shoh që ti po ha.
• Li diras, ke li venos. – Ai thotë që do të vijë.

Mos e ngatërro ke me kio. Ke lidh fjali; kio pyet “çfarë?”.

Parashtesa mal-

mal- krijon kuptimin e kundërt.

• bona (i mirë) → malbona (i keq)
• facila (i lehtë) → malfacila (i vështirë)
• juna (i ri) → maljuna (i moshuar)

Parashtesa ge-

ge- tregon njerëz të të dy gjinive së bashku, ose një grup të përzier.

• gepatroj – prindër
• gefratoj – vëllezër e motra

Fjalë të përbëra

Rrënjët mund të bashkohen në një fjalë. Rrënja e fundit zakonisht jep kuptimin kryesor.

• en + iri → eniri – të hysh
• al + veni → alveni – të arrish
• kun + labori → kunlabori – të bashkëpunosh

Shprehje të sjellshme

• Saluton! – Përshëndetje!
• Bonvolu – ju lutem
• Dankon – faleminderit

Rendi i fjalëve

Rendi normal është kryefjalë, folje, kundrinor:

• Mi legas libron. – Unë lexoj librin.

Mbaresa -n lejon edhe rend tjetër për theksim:

• Libron mi legas. – Librin po lexoj.

Pyetje të hershme me k-vortë

• Kio? – çfarë?
• Kion? – çfarë? si kundrinor
• Kia? – çfarë lloj? si është?
• Kiu? – kush? cili?
• Kiujn? – cilët/cilat? si kundrinor