विशेषण

विशेषणको अन्त्य -a हो:

• bela – सुन्दर
• granda frato – ठूलो दाइ/भाइ
• malgranda fratino – सानी दिदी/बहिनी

💡 सम्झने तरिका: अन्तिम स्वरले शब्दको प्रकार देखाउँछ: -o संज्ञाका लागि, -a विशेषणका लागि, -e क्रियाविशेषणका लागि (पाठ ३)।

कारक

एस्पेरान्तो संज्ञामा दुई कारक हुन्छन्: सामान्य र कर्मकारक। कर्मकारक -n ले क्रियाको कर्म, अर्थात् क्रियाले असर गरेको व्यक्ति वा वस्तु देखाउँछ:

• Kiun mi vidas? – म कसलाई देख्छु?
• Mi vidas amikon. – म साथीलाई देख्छु।

⚠️ सावधान: नेपालीमा "लाई" ले धेरै पटक कर्म देखाउँछ। एस्पेरान्तोमा यो काम शब्दको अन्त्य -n ले गर्छ।

esti ("हुनु") जस्ता क्रियापछि कर्मकारक प्रयोग नगर्नुहोस्।

विशेषणले आफूले वर्णन गरेको संज्ञासँग मिल्नुपर्छ, त्यसैले समान -j र -n लिन्छ:

• Vi estas bona amiko. – तिमी/तपाईं राम्रो साथी हौ/हुनुहुन्छ।
• Vi estas bonaj amikoj. – तिमीहरू/तपाईंहरू राम्रा साथी हौ/हुनुहुन्छ।
• Vi havas bonan amikon. – तिमीसँग/तपाईंसँग राम्रो साथी छ।
• Vi havas bonajn amikojn. – तिमीसँग/तपाईंसँग राम्रा साथीहरू छन्।

अन्य सम्बन्धहरू सम्बन्धसूचक शब्दले देखाउँछन्। अंग्रेजीको "'s" वा नेपालीको "को/का/की" धेरै ठाउँमा de ("को/बाट") ले देखाइन्छ:

• La libroj de mia frato. – मेरो दाइ/भाइका किताबहरू।

क्रियाको रूप

क्रिया बदल्न मूल -i हटाएर कालको अन्त्य राखिन्छ। अन्त्य सबै व्यक्तिका लागि एउटै हुन्छ, र अनियमित क्रिया छैनन्।

मूल रूप: -i

• labori – काम गर्नु

वर्तमान काल: -as

• mi laboras – म काम गर्छु
• vi laboras – तिमी/तपाईं काम गर्छौ/गर्नुहुन्छ
• li/ŝi laboras – ऊ/उनी काम गर्छ/गर्छिन्
• ni laboras – हामी काम गर्छौँ
• ili laboras – उनीहरू काम गर्छन्

भूतकाल: -is

• mi laboris – मैले काम गरें
• vi laboris – तिमीले/तपाईंले काम गर्‍यौ/गर्नुभयो
• li/ŝi laboris – उसले/उनीले काम गर्‍यो/गरिन्
• ni laboris – हामीले काम गर्‍यौँ
• ili laboris – उनीहरूले काम गरे

भविष्यत् काल: -os

• mi laboros – म काम गर्नेछु
• vi laboros – तिमी/तपाईं काम गर्नेछौ/गर्नुहुनेछ
• li/ŝi laboros – ऊ/उनी काम गर्नेछ
• ni laboros – हामी काम गर्नेछौँ
• ili laboros – उनीहरू काम गर्नेछन्

💡 सम्झने तरिका: कालका स्वरहरू i–a–o क्रमले आउँछन्:

• -is (बितेको)
• -as (अहिले)
• -os (आउने)

संयोजक ke

ke ले आश्रित वाक्यांश सुरु गर्छ। नेपालीको "कि/भनेर" जस्तै भए पनि यसलाई प्रायः छोडिँदैन:

1. यो लेख्नुपर्छ, र
2. सामान्यतया यसअगाडि अल्पविराम आउँछ।

• Vi vidas, ke mi manĝas. – तिमी/तपाईं देख्छौ/देख्नुहुन्छ कि म खाँदै छु।
• Li diras, ke li iros. – ऊ भन्छ कि ऊ जानेछ।

⚠️ सावधान: ke ("कि") र kio ("के") नझुक्याउनुहोस्। ke ले वाक्यांश जोड्छ; प्रश्न सोध्दैन।

उपसर्ग mal-

शब्दलाई ठीक उल्टो अर्थमा बदल्छ:

• bona – राम्रो / malbona – नराम्रो
• granda – ठूलो / malgranda – सानो
• bela – सुन्दर / malbela – कुरूप

💡 सम्झने तरिका: एउटा mal- ले धेरै विपरीत शब्दहरू सिक्न सजिलो बनाउँछ।

उपसर्ग ge-

दुवै लिङ्ग सँगै देखाउँछ:

• gefratoj – दाजुभाइ दिदीबहिनी
• gepatroj – अभिभावकहरू

शिष्ट अभिव्यक्ति

• bonvolu – कृपया
• dankon – धन्यवाद
• saluton – नमस्ते

शब्दक्रम

सामान्य शब्दक्रम कर्ता–क्रिया–कर्म हो। तर -n ले कर्म देखाउने भएकाले जोड दिन शब्दक्रम परिवर्तन गर्न सकिन्छ:

• Mi legas libron. – म किताब पढ्दै छु।
• Libron mi legas. – किताब नै म पढ्दै छु।

Kio, Kion

kio वाक्यको कर्ता हुँदा "के" हो:

• Kio estas tio? – त्यो के हो?
• Kio estas sur la tablo? – मेचमाथि के छ?

"के" क्रियाको कर्म हुँदा एस्पेरान्तोमा कर्मकारक kion हुन्छ:

• Kion vi faras? – तिमी/तपाईं के गर्दै छौ/हुनुहुन्छ?
• Kion ŝi diris? – उनले के भनिन्?