Àjẹtífù
Àjẹtífù máa ń parí sí -a:
- bela (ẹlẹ́wà)
- granda frato (arákùnrin ńlá)
- malgranda fratino (arábìnrin kékeré)
💡 Ìránnilétí: Orúkọ-nǹkan = -o, àjẹtífù = -a.
Kásù
Orúkọ-nǹkan Esperanto ní kásù méjì: nominativo àti akuzativo. A fi akuzativo, -n, hàn ohun tí ìṣe kan kan tàbí ohun tí a ń ṣe sí.
- Kiun mi vidas? (Ta ni mo rí?)
- Mi vidas amikon. (Mo rí ọ̀rẹ́ kan.)
Má fi -n sí lẹ́yìn esti (“jẹ́/wà”) tàbí ọ̀rọ̀-ìṣe tó jọ ọ́.
Àjẹtífù máa ń bá orúkọ tí ó ṣàpèjúwe mu: ó gba -j àti -n náà.
- Vi estas bona amiko. (Ìwọ jẹ́ ọ̀rẹ́ rere.)
- Vi estas bonaj amikoj. (Ẹ̀yin jẹ́ àwọn ọ̀rẹ́ rere.)
- Vi havas bonan amikon. (O ní ọ̀rẹ́ rere kan.)
- Vi havas bonajn amikojn. (O ní àwọn ọ̀rẹ́ rere.)
Esperanto fi àwọn prepozicio hàn àwọn ìbáṣepọ̀ míì. Ìní Yorùbá/Gẹ̀ẹ́sì bí “ti” sábà máa ń jẹ́ de:
- La libroj de mia frato. (Àwọn ìwé arákùnrin mi.)
⚠️ Ìkìlọ̀: Nítorí Yorùbá kò ní ipari kásù, -n le rọrùn láti gbàgbé. Wá ohun tí ìṣe náà kan.
Ìyípadà ọ̀rọ̀-ìṣe
Fọ́ọ̀mù ìpilẹ̀: -i
- labori (láti ṣiṣẹ́)
Àkókò ìsinsin yìí: -as
- mi laboras (mo ń ṣiṣẹ́)
- vi laboras (o ń ṣiṣẹ́)
- li/ŝi laboras (ó ń ṣiṣẹ́)
- ni laboras (a ń ṣiṣẹ́)
- ili laboras (wọn ń ṣiṣẹ́)
Àkókò tí ó kọjá: -is
- mi laboris (mo ṣiṣẹ́)
- vi laboris (o ṣiṣẹ́)
- li/ŝi laboris (ó ṣiṣẹ́)
- ni laboris (a ṣiṣẹ́)
- ili laboris (wọn ṣiṣẹ́)
Àkókò ọjọ́ iwájú: -os
- mi laboros (màá ṣiṣẹ́)
- vi laboros (ìwọ yóò ṣiṣẹ́)
- li/ŝi laboros (ó máa ṣiṣẹ́)
- ni laboros (a máa ṣiṣẹ́)
- ili laboros (wọn máa ṣiṣẹ́)
Asopọ̀ ke
Ke bẹ̀rẹ̀ gbólóhùn-orúkọ. Ó sábà jọ “pé” nínú Yorùbá:
- a kò gbọdọ̀ fi sílẹ̀, àti
- kọ́mà sábà wà ṣáájú rẹ̀.
Àpẹẹrẹ:
- Vi vidas, ke mi manĝas. (O rí i pé mo ń jẹun.)
- Li diras, ke li iros. (Ó sọ pé òun yóò lọ.)
Ìṣáájú mal-
mal- yí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ padà sí òdì rẹ̀.
- bona (dára) → malbona (burú)
- granda (ńlá) → malgranda (kékeré)
- bela (lẹ́wà) → malbela (kò lẹ́wà)
Ìṣáájú ge-
ge- fi akọ àti abo papọ̀ hàn:
- gefratoj (arákùnrin àti arábìnrin)
- gepatroj (àwọn òbí)
Àwọn ọ̀rọ̀ ìbáṣepọ̀ rere
- bonvolu (jọ̀wọ́)
- dankon (o ṣeun)
- saluton (ẹ kú àárọ̀ / báwo)
Ìtòlẹ́sẹẹsẹ ọ̀rọ̀
Ìtòlẹ́sẹẹsẹ àìṣe àjùlọ ni olùṣe-ìṣe-ohun: ẹni tí ń ṣe, ìṣe, ohun tí ìṣe kan. Ṣùgbọ́n nítorí -n fi ohun hàn kedere, a lè yí ìtòlẹ́sẹẹsẹ padà fún ìtẹnumọ́.
- Mi legas libron. (Mo ń ka ìwé kan.)
- Libron mi legas. (Ìwé ni mo ń ka.)
💡 Ìránnilétí: Bí Yorùbá ṣe lè fi “ni” tẹnumọ́, Esperanto lè yí ìbẹrẹ̀ gbólóhùn padà, ṣùgbọ́n -n ṣi ń tọ́ka sí ohun.
Kio, Kion
Kio túmọ̀ sí “kí ni” bí olùṣe gbólóhùn:
- Kio estas tio? (Kí ni ìyẹn?)
- Kio estas sur la tablo? (Kí ló wà lórí tábìlì?)
Tí “kí ni” bá jẹ́ ohun tí ìṣe kan, Esperanto máa ń lo kion:
- Kion vi faras? (Kí ni o ń ṣe?)
- Kion ŝi diris? (Kí ni ó sọ?)