Sutichiqkuna

Sutichiqkuna -awan tukukun:

• bona – allin
• granda – hatun
• bela – sumaq

💡 Yuyarina: -o suti, -a sutichiq, -e imayna ruwasqa willaq (yachachiy 3).

Akuzativu

Esperantopi ruwasqa ima/rita chaskiqta -n rikuchin. Kayqa transitive rimanaq objeton:

• Mi vidas amikon. – Ñuqa masita rikuni.
• Vi havas libron. – Qan liwruta kapunki.

⚠️ Qhawariy: esti hina "kay" rimanamanta qhipa mana akuzativo kanchu:

• Li estas amiko. – Pay masim.

Adjektivokunapas sutiman hina -j hinaspa -n chaskinku:

• bona amiko
• bonaj amikoj
• bonan amikon
• bonajn amikojn

de preposicion

Inglés "-'s" hina kaqta Esperantoqa dewan riman:

• la libro de Marko – Markopa liwrun
• la amiko de via patro – qanpa taytaykipa masin

Rimanakunaq pachankuna

Mana runayuq forma -ita qichuspa pacha tukuyninta churay. Llapan runapaq kikinmi:

Kunan pacha: -as

• mi laboras – ñuqa llamk'ani
• vi laboras – qan llamk'anki
• ili laboras – paykuna llamk'anku

Ñawpaq pacha: -is

• mi laboris – ñuqa llamk'arqani
• vi laboris – qan llamk'arqanki

Qhipa pacha: -os

• mi laboros – ñuqa llamk'asaq
• vi laboros – qan llamk'anki
• ili laboros – paykuna llamk'anqaku

💡 Yuyarina: pacha vokalkunaqa i–a–o: ñawpaq -is, kunan -as, qhipa -os.

ke tinkuchiq simi

keqa iskay rimayta tinkuchin, "chayta" hina:

• Vi vidas, ke mi manĝas. – Qan rikunki chayta: ñuqa mikhuchkani.
• Mi scias, ke li venos. – Pay hamunqanta yachani.

⚠️ Qhawariy: ke mana tapuychu. kioqa "ima?" tapuy.

mal- prefiksu

mal-qa contrata ruwan:

• bona – allin → malbona – mana allin
• granda – hatun → malgranda – huch'uy
• fermi – wichq'ay → malfermi – kichay

ge- prefiksu

ge-qa qhari warmi kuska utaq llapan rikch'ayniyuqkunata rikuchin:

• gepatroj – tayta-mamakuna
• gefratoj – wawqipanakuna
• geamikoj – masikuna

Añay

Yupaychayta rimay:

• dankon – añay

Rimaypa ordennin

Sapa kutipi ordenqa: subjekto – verbo – objekto. Ichaqa -n objetota rikuchiptin, ordenqa aswan libre kan:

• Mi vidas vin. – Ñuqa qanta rikuni.
• Vin mi vidas. – Qantam ñuqa rikuni.

kio hinaspa kion

kioqa subjekto hina "ima?":

• Kio estas sur la tablo? – Imataq mesapi kachkan?

Objekto kaptinqa -n chaskin:

• Kion vi faras? – Imatataq ruwachkanki?