Ntera

Ntera za Esperanto zisoza na -a. Zisobanura imiterere y'izina kandi zemerana naryo ku bwinshi no kuri -n.

• bona amiko – inshuti nziza
• bonaj amikoj – inshuti nziza nyinshi

Mu Kinyarwanda ntera ihinduka bitewe n'ubwoko bw'izina. Muri Esperanto iherezo ni rimwe: -a, hanyuma wongeraho -j cyangwa -n gusa.

Akuzativo -n

-n yerekana ikintu gikorerwa igikorwa, ni ukuvuga icyuzuzo gitaziguye.

• Mi vidas amikon. – Ndabona inshuti.
• Ŝi legas libron. – Arasoma igitabo.

Nyuma ya esti ntukoreshe -n, kuko esti idakora ku kintu nk'igikorwa.

• Li estas instruisto. – Ni umwarimu.

Ibihe by'inshinga

Ibihe by'ibanze bifite amaherezo yoroshye:

• lerni – kwiga
• mi lernas – ndiga
• mi lernis – narize / nigaga
• mi lernos – nziga

Iherezo riba rimwe ku bantu bose:

• mi laboris – narakoze
• vi laboris – wakoze / mwakoze
• ili laboris – bakoze

Ke

Ke itangiza interuro yunganira iri imbere y'indi. Mu Kinyarwanda akenshi ihura na “ko”.

• Mi vidas, ke vi manĝas. – Ndasanga ko urya.
• Li diras, ke li iros. – Avuga ko azagenda.

⚠️ Icyitonderwa: ke si kio. Kio ibaza “iki?”, ariko ke ihuza igitekerezo n'indi nteruro.

Imbanziriza mal-

mal- ikora igisobanuro gihabanye n'icy'umuzi.

• bona – mwiza → malbona – mubi
• juna – muto → maljuna – ukuze / ushaje
• facila – yoroshye → malfacila – igoye

Imbanziriza ge-

ge- ikoreshwa ku bantu b'igitsina gabo n'igitsina gore bari hamwe.

• gepatroj – ababyeyi
• gefratoj – abavandimwe

Vortfarado

Imizi, imbanziriza n'ibindi bice bishobora guhuzwa:

• en + iri → eniri – kwinjira
• kun + labori → kunlabori – gukorana
• al + veni → alveni – kugera

Imvugo z'ikinyabupfura

Amagambo y'ibanze ugomba kumenya:

• saluton – muraho
• bonvolu – ndakwinginze / nyamuneka
• dankon – murakoze

Urutonde rw'amagambo

Urutonde rusanzwe ni nyirugikorwa, inshinga, icyuzuzo:

• Mi legas libron. – Nsoma igitabo.

Kubera -n, Esperanto ishobora guhindura urutonde igamije gushimangira:

• Libron mi legas. – Igitabo ni cyo nsoma.

Ibibazo bya k-

Amagambo menshi y'ibibazo atangira na ki-:

• Kio? – iki?
• Kion? – iki? nk'icyuzuzo
• Kia? – bimeze bite? bwoko ki?
• Kiu? – nde? uwuhe?