Adjektiv

Adjektivendelsen er -a, til dømes:

• bela – vakker
• granda frato – storebror
• malgranda fratino – lillesøster

💡 Hugsetips: -a beskriver korleis noko er. Viss ordet svarar på "kva slags?", ender det vanlegvis på -a.

Kasus

Esperanto har to kasus: nominativ og akkusativ. Nynorsk viser ofte objektet med ordstilling, men esperanto viser objektet med endinga -n.

• Kiun mi vidas? – Kven ser eg?
• Mi vidas amikon. – Eg ser ein ven.

💡 Hugsetips: -n peikar på det handlingen treffer: mi vidas amikon = eg ser ein ven.

⚠️ Åtvaring: Nynorsk brukar som regel ordstilling. Esperanto brukar -n, så ikkje gløym endinga sjølv når ordrekkjefølgja liknar nynorsk.

Adjektiv følgjer substantivet dei høyrer til: dei får same -j- og -n-endingar. Legg merke til at etter esti står predikativet i nominativ.

• Vi estas bona amiko. – Du er ein god ven.
• Vi estas bonaj amikoj. – De er gode vener.
• Vi havas bonan amikon. – Du har ein god ven.
• Vi havas bonajn amikojn. – Du har gode vener.

⚠️ Åtvaring: Når substantivet får -n eller -j, følgjer adjektivet med: bonan amikon, bonajn amikojn.

Esperanto brukar preposisjonar i staden for mange kasus. Nynorsk eigedomsform blir uttrykt ofte med de:

• La libroj de mia frato. – Bøkene til bror min.

💡 Hugsetips: Nynorsk kan seie "bøkene til bror min"; esperanto brukar de: la libroj de mia frato.

Bøying

Infinitiv: -i

• labori – å arbeide

Notid: -as

• mi laboras – eg arbeider
• vi laboras – du/de arbeider
• li/ŝi laboras – han/ho arbeider
• ni laboras – vi arbeider
• ili laboras – dei arbeider

Fortid: -is

• mi laboris – eg arbeidde
• vi laboris – du/de arbeidde
• li/ŝi laboris – han/ho arbeidde
• ni laboris – vi arbeidde
• ili laboris – dei arbeidde

Framtid: -os

• mi laboros – eg skal arbeide
• vi laboros – du/de skal arbeide
• li/ŝi laboros – han/ho skal arbeide
• ni laboros – vi skal arbeide
• ili laboros – dei skal arbeide

💡 Hugsetips: Tidsvokalane går i-a-o: -is = fortid, -as = notid, -os = framtid.

Konjunksjonen ke

blir brukt til å innleie ein leddsetning. Den

1. blir utelaten aldri, og
2. har vanlegvis komma framfor seg.

Døme:

• Vi vidas, ke mi manĝas. – Du ser at eg et.
• Li diras, ke li iros. – Han seier at han skal gå.

⚠️ Åtvaring: På nynorsk kan "at" av og til kjennest lett eller blir utelaten i talespråk. På esperanto skal ke stå der.

Prefikset mal-

snur tydinga til det motsette.

• bona – god
  • malbona – dårleg
• granda – stor
  • malgranda – liten
• bela – vakker
  • malbela – stygg

💡 Hugsetips: mal- vender tydinga:

• bona (god) → malbona (dårleg)
• granda (stor) → malgranda (liten)

Prefikset ge-

viser at fleire kjønn er med i gruppa:

• gefratoj – sysken
• gepatroj – foreldre

⚠️ Åtvaring: ge- tyder ein blanda eller samla gruppe, ikkje berre fleirtal. fratoj kan vere brør; gefratoj er sysken.

Høflege former

• bonvolu – ver så snill
• dankon – takk
• saluton – hei

Rekkjefølgje i setninga

Esperanto tillèt friare ordstilling, men dei fleste talarar brukar subjekt-verb-objekt som i nynorske hovudsetningar. Akkusativendinga -n gjer det tydeleg kva som er subjekt og objekt, så rekkefølgen kan varierast av stilistiske eller praktiske grunnar.

• Mi legas libron. – Eg les ei bok.
• Libron mi legas. – Ei bok er det eg les.

💡 Hugsetips: Finn først ordet med -n. Det er objektet, også viss det står først i setninga.

Kio, Kion

Kio tyder "kva" som subjekt i ei setning:

• Kio estas tio? – Kva er det?
• Kio estas sur la tablo? – Kva er det på bordet?

Når "kva" er objektet for verbet, blir det kion på esperanto:

• Kion vi faras? – Kva gjer du?
• Kion ŝi diris? – Kva sa ho?

⚠️ Åtvaring: Kio blir kion når "kva" er objekt. Spør deg sjølv: "kva gjer/ser/seier nokre?"