صفت‌ها

پایانه‌ی صفت‌ها -a است:

• bela – زیبا
• granda frato – برادر بزرگ‍(‍ی)
• malgranda fratino – خواهر کوچک‍(‍ی)

💡 ترفند یادسپاری: -a یعنی واژه چیزی را توصیف می‌کند. اگر در فارسی بتوانید بپرسید «چه‌جور؟» یا «کدام ویژگی؟»، در اسپرانتو معمولاً پایانه‌ی -a می‌آید.

حالت فاعلی و حالت مفعولی

اسم‌ها در اسپرانتو دو حالت دارند، حالت فاعلی و حالت مفعولی. حالت مفعولی برای نشان دادن مفعول یک فعل گذرا به مفعول استفاده می‌شود (شخص یا چیزی که تحت تأثیر عمل یک فعل قرار می‌گیرد).

• Kiun mi vidas? – من چه کسی را می‌بینم؟
• Mi vidas amikon. – من یک دوست را می‌بینم.

💡 ترفند یادسپاری: -n نشان می‌دهد عمل به چه کسی یا چه چیزی می‌رسد: mi vidas amikon یعنی «من دوستی را می‌بینم».

⚠️ هشدار: فارسی مفعول را معمولاً با «را» نشان می‌دهد؛ اسپرانتو با -n. حتی اگر ترتیب واژه‌ها شبیه فارسی یا انگلیسی باشد، -n را فراموش نکنید.

حالت مفعولی را بعد از فعل «بودن» و معادل‌های آن استفاده نکنید.

⚠️ هشدار: پس از esti («بودن») مفعولی نمی‌آید. بگویید Vi estas bona amiko، نه bonan amikon.

صفت‌ها در پذیرفتن پایانه‌ی جمع -j و پایانه‌ی حالت مفعولی -n از اسم‌هایی که توصیف می‌کنند اطاعت می‌کنند.

• Vi estas bona amiko – تو دوست خوبی هستی.
• Vi estas bonaj amikoj – شما دوستان خوبی هستید.
• Vi havas bonan amikon – تو دوست خوبی داری.
• Vi havas bonajn amikojn – تو دوستان خوبی داری. شما دوستان خوبی دارید.

⚠️ هشدار: صفت با اسم همراهش هماهنگ می‌شود. اگر اسم -j یا -n گرفت، صفت هم همان پایانه را می‌گیرد: bonajn amikojn.

اسپرانتو روابط بین واژگان را با حروف اضافه مشخص می‌کند. با de می‌توان ترکیب اضافی را معمولا مانند فارسی ساخت:

• La libroj de mia frato – یعنی (آن) کتاب‌های برادرم
• Libroj de mia frato – کتاب‌هایی ( نکره ) ( متعلق به ) برادرم

💡 ترفند یادسپاری: برای اضافه‌ی فارسی معمولاً de می‌آید: «کتاب‌های برادرم» → la libroj de mia frato.

صرف فعل

شکل مصدری: -i

• labori – کار کردن

زمان حال: -as

• mi laboras – من کار می‌کنم
• vi laboras – تو/شما کار می‌کنی/می‌کنید
• li/ŝi laboras – او کار می‌کند
• ni laboras – ما کار می‌کنیم
• ili laboras – آن‌ها کار می‌کنند

زمان گذشته: -is

• mi laboris – من کار کردم.
• vi laboris – تو/شما کار کردی/کردید.
• li/ŝi laboris – او کار کرد.
• ni laboris – ما کار کردیم.
• ili laboris – آن‌ها کار کردند.

زمان آینده: -os

• mi laboros – من کار خواهم کرد.
• vi laboros – تو/شما کار خواهی/خواهید کرد.
• li/ŝi laboros – او کار خواهد کرد.
• ni laboros – ما کار خواهیم کرد.
• ili laboros – آن‌ها کار خواهند کرد.

💡 ترفند یادسپاری: واکه‌های زمان را به ترتیب i-a-o به یاد بسپارید: -is گذشته، -as حال، -os آینده.

حرف ربط ke

برای این به کار می‌رود که جمله‌واره‌ی اسمی بسازد. بر خلاف معادل فارسی آن، «که»

• نمی‌تواند حذف شود،
• نباید به معنی «تا»، «برای این که» یا «چون» به کار رود و
• معمولا قبل از آن یک ویرگول (کاما) می‌آید.

مثال‌ها:

• Vi vidas ke mi manĝas. – تو می‌بینی که من می‌خورم.
• Li diras ke li iros. – او می‌گوید که خواهد رفت.

⚠️ هشدار: در فارسی «که» گاهی حذف یا با «تا/چون» اشتباه گرفته می‌شود؛ اما در اسپرانتو ke فقط جمله‌واره‌ی اسمی می‌سازد و نباید حذف شود.

پیشوند mal-

معنی یک واژه را برعکس یا به عبارت دیگر به متضاد آن تبدیل می‌کند؛ یعنی یک واژه‌ی متضاد با واژه‌ی اولیه می‌سازد.

• bona – خوب
  • malbona – بد
• granda – بزرگ
  • malgranda – کوچک
• bela – زیبا
  • malbela – زشت

💡 ترفند یادسپاری: mal- معنی واژه را برعکس می‌کند:

• bona (خوب) → malbona (بد)
• granda (بزرگ) → malgranda (کوچک)

پیشوند ge-

هر دو جنسیت مرد و زن را نشان می‌دهد:

• gefratoj – خواهران و برادران
• gepatroj – والدین

⚠️ هشدار: ge- فقط جمع ساده نیست؛ گروهی را نشان می‌دهد که هر دو جنس را دربر می‌گیرد، مثل gefratoj برای «خواهران و برادران».

عبارات مؤدبانه

• bonvolu – لطفا، لطف کنید
• dankon – متشکرم، ممنون
• saluton – سلام

ترتیب واژه‌ها

ترتیب واژه‌ها در جمله به شکل فاعل-فعل-مفعول است. به خاطر این که پایانه‌ی -n باعث مشخص شدن مفعول و فاعل می‌شود، به راحتی می‌توان اجزای جمله را مانند فارسی بنا بر اهداف ادبی یا واقع‌گرایانه جابه‌جا کرد.

• Mi legas libron. – من دارم می‌خوانم کتابی را.
• Libron mi legas. – کتابی را من دارم می‌خوانم.

💡 ترفند یادسپاری: در جمله اول دنبال واژه‌ی دارای -n بگردید. همان مفعول است، حتی اگر اول جمله آمده باشد.

Kio, Kion

Kio در نقش نهاد به معنی «چه» یا «چه چیزی» است:

• Kio estas tio? – آن چیست؟
• Kio estas sur la tablo? – چه چیزی روی میز است؟

اگر بخواهیم بگوییم «چه چیزی را» یا هر وقت kio مفعول واقع شود، باید پایانه‌ی حالت مفعولی را به kio اضافه کنیم و بگوییم kion.

• Kion li vidas? – او چه چیزی را می‌بیند؟
• Kion vi faras? – داری چه کاری را انجام می‌دهی؟/چه کار می‌کنی؟
• Kion ŝi diris? – او چه گفت؟

⚠️ هشدار: وقتی «چه چیزی» مفعول است، kio به kion تبدیل می‌شود. از خودتان بپرسید: «چه چیزی را می‌بیند/می‌گوید/انجام می‌دهد؟»