-u در جملهوارههای اسمی
پایانهی امری -u نه تنها در فرمان مستقیم و مانند آن، بلکه در گفتار غیر مستقیم در جملهوارههای ساختهشده با ke بعد از افعال دستوری، درخواستی، نصیحتی و آرزویی نیز استفاده میشود. (این افعال معمولا مضارع التزامی ترجمه میشوند.)
- Mi deziras, ke vi lernu. – آرزو دارم که تو یاد بگیری. آرزو دارم که شما یاد بگیرید.
- La patro insistas, ke mi iru. – پدر اصرار میکند که من بروم.
⚠️ هشدار: بعد از فعلهایی مثل «خواستن، دستور دادن، اصرار کردن»، فارسی اغلب مضارع التزامی میآورد؛ اسپرانتو در این حالت معمولاً از -u استفاده میکند.
عددهای ترتیبی
این اعداد برای بیان رتبه به کار میروند. در اسپرانتو این اعداد را میتوان با افزودن پایانهی -a به اعداد اصلی ساخت:
- unua – اول
- tria – سوم
- dek-dua – دوازدهم
- cent-dudek-sepa – صدوبیستوهفتمین
- kioma – چندم، چندمین
💡 ترفند یادسپاری: عدد ترتیبی در اسپرانتو مثل صفت ساخته میشود: عدد + -a. چون صفت است، میتواند -j و -n هم بگیرد.
این عددها را به این شکل نیز نمایش میدهند:
- 5a – پنجم (۵اُم یا ۵اُمین)
حرف اضافهی je
جالب است بدانید که je معنی دقیقی ندارد. در واقع این حرف هنگامی به کار میرود که هیچ حرف اضافهی دیگری نتواند معنی دقیق را برساند. از جمله کاربردهای آن بیان زمان است.
- Je kioma horo vi venos? – در چه ساعتی خواهی آمد؟
- Je la kvina horo. – در ساعت پنج.
💡 ترفند یادسپاری: je حرف اضافهی اضطراری است. وقتی معنی ثابت است ولی حرف اضافهی دقیقتری ندارید، je به کمک میآید.
فعل Farti
این فعل که به معنی «سلامت بودن» یا «حال داشتن» است، بیشتر در اصطلاح زیر به کار میرود:
- Kiel vi fartas? – حال شما چطور است؟
- Mi fartas bone. – حالم خوب است.
💡 ترفند یادسپاری: Kiel vi fartas? را مانند یک عبارت آماده یاد بگیرید: «حالت چطور است؟»
پسوند -et
برای کوچکنمایی استفاده میشود:
- libreto – کتابچه
- beleta – تا حدی زیبا
- varmeta – ولرم
💡 ترفند یادسپاری: -et چیزی را کوچکتر یا ملایمتر میکند:
- libro (کتاب) → libreto (کتابچه)
- varma (گرم) → varmeta (ولرم)
پسوند -eg
برای بزرگنمایی استفاده میشود:
- librego – کتاب قطور
- varmega – داغ
- belega – بسیار زیبا
- bonega – عالی
⚠️ هشدار: -eg فقط «خیلی» جداگانه نیست؛ جزئی از واژه میشود و معنی را بزرگ یا شدید میکند.
پسوند -iĝ
به معنی «شدن» است:
- riĉiĝi – ثروتمند شدن
- trankviliĝi – آرام شدن
- resaniĝi – بهبود یافتن، دوباره سالم شدن
- geedziĝi – ازدواج کردن، همسر شدن
💡 ترفند یادسپاری: -iĝ یعنی نهاد خودش وارد حالت تازهای میشود:
- riĉa (ثروتمند) → riĉiĝi (ثروتمند شدن)
- sana (سالم) → resaniĝi (دوباره سالم شدن)