-u ในอนุประโยค

ตัวลงท้ายคำสั่ง -u ไม่ได้ใช้เฉพาะคำสั่งตรง ๆ เท่านั้น แต่ใช้ในอนุประโยคที่ขึ้นต้นด้วย ke หลังคำกริยาแนวสั่ง ขอ แนะนำ หรือปรารถนา:

• Mi deziras, ke vi lernu. – ฉันอยากให้คุณเรียน
• La patro insistas, ke mi iru. – พ่อยืนยันให้ฉันไป

💡 จำง่าย ๆ: ถ้าประโยคหลักมีความหมายว่า “อยาก/ขอ/สั่งให้…” กริยาในอนุประโยค ke มักใช้ -u ไม่ใช่ -as

บุพบท je

je เป็นบุพบทอเนกประสงค์ ไม่มีความหมายตายตัว ใช้เมื่อไม่มีบุพบทอื่นเหมาะกว่า โดยเฉพาะเวลา:

• Je kioma horo vi venos? – คุณจะมาตอนกี่โมง
• Je la kvina horo. – ตอนห้าโมง

💡 จำง่าย ๆ: เมื่อไม่รู้ว่าจะใช้บุพบทอะไร และไม่มีคำที่เหมาะชัดเจน je มักเป็นทางเลือกปลอดภัย

กริยา farti

ใช้บ่อยในคำทักทายถามสารทุกข์สุขดิบ:

• Kiel vi fartas? – คุณสบายดีไหม / คุณเป็นอย่างไรบ้าง

ปัจจัย -et

ทำให้ความหมายเล็กลง เบาลง หรือน้อยลง:

• libreto – หนังสือเล่มเล็ก
• beleta – น่ารัก, สวยนิด ๆ
• varmeta – อุ่น ๆ

ปัจจัย -eg

ทำให้ความหมายใหญ่ขึ้น เข้มขึ้น หรือมากขึ้น:

• librego – หนังสือเล่มใหญ่มาก
• varmega – ร้อนมาก
• belega – งดงามมาก
• bonega – ยอดเยี่ยม

💡 จำง่าย ๆ: จำคู่กัน: -et ทำให้เล็กลง (libreto = หนังสือเล่มเล็ก), -eg ทำให้ใหญ่ขึ้น (librego = หนังสือเล่มใหญ่มาก)

ปัจจัย -iĝ

หมายถึง “กลายเป็น, เปลี่ยนสภาพเป็น” โดยประธานเปลี่ยนสภาพเอง:

• riĉiĝi – ร่ำรวยขึ้น, กลายเป็นคนรวย
• trankviliĝi – สงบลง, ใจเย็นลง
• resaniĝi – หายป่วย, กลับมาสุขภาพดี
• geedziĝi – แต่งงาน

⚠️ ระวัง: -iĝ คือ “กลายเป็น” ส่วน -ig คือ “ทำให้…” ซึ่งจะเรียนใน บทที่ 8