Mowa zależna

Końcówki trybu rozkazującego -u używamy nie tylko do bezpośrednich poleceń (zob. lekcję 3), lecz także w mowie zależnej wprowadzanej spójnikiem ke (że, żeby, aby) — po czasownikach wyrażających prośbę, polecenie, życzenie lub radę:

• Mi deziras, ke vi lernu. – Chcę, abyś się uczył.
• La patro insistas, ke mi iru. – Tato nalega, bym poszedł.

💡 Wskazówka: „żeby" + czasownik to po prostu ke + końcówka -u. Tam, gdzie polski mówi „chcę, żebyś przyszedł", esperanto stawia -u: ke vi venu.

Przyimek je

je to przyimek uniwersalny — swego rodzaju joker. Używamy go, gdy żaden inny przyimek nie pasuje logicznie. Najczęściej przy godzinach:

• Je kioma horo vi venos? – O której godzinie przyjdziesz?
• Je la kvina horo. – O piątej godzinie.

Czasownik farti

farti znaczy „czuć się" (mieć się). Najczęściej w zwrocie:

• Kiel vi fartas? – Jak się masz?

Przyrostek -et

oznacza pomniejszenie (zdrobnienie):

• libreto – książeczka
• pluveti – mżyć
• varmeta – letni (ciepławy)

Przyrostek -eg

oznacza powiększenie (zgrubienie):

• librego – księga
• pluvegi – lać (o deszczu)
• varmega – gorący

💡 Wskazówka: -et zmniejsza, -eg zwiększa. domo (dom) → dometo (domek) → domego (gmach).

Przyrostek -iĝ

oznacza „stawać się, stać się" (samoczynną zmianę stanu):

• riĉiĝi – wzbogacić się
• trankviliĝi – uspokoić się
• resaniĝi – wyzdrowieć
• geedziĝi – pobrać się (ożenić się / wyjść za mąż)