صفت‌ها

پایانه‌ی صفت‌ها <span dir="ltr">-a</span> است:

• bela – زیبا
• granda frato – برادر بزرگ‍(‍ی)
• malgranda fratino – خواهر کوچک‍(‍ی)

حالت فاعلی و حالت مفعولی

اسم‌ها در اسپرانتو دو حالت دارند، حالت فاعلی و حالت مفعولی. حالت مفعولی برای نشان دادن مفعول یک فعل گذرا به مفعول استفاده می‌شود (شخص یا چیزی که تحت تأثیر عمل یک فعل قرار می‌گیرد).

• <span dir="ltr">Kiu<b>n</b> mi vidas?</span> – من چه کسی را می‌بینم؟
• <span dir="ltr">Mi vidas amiko<b>n</b>.</span> – من یک دوست را می‌بینم.

حالت مفعولی را بعد از فعل «بودن» و معادل‌های آن استفاده نکنید.

صفت‌ها در پذیرفتن پایانه‌ی جمع <span dir="ltr">-j</span> و پایانه‌ی حالت مفعولی <span dir="ltr">-n</span> از اسم‌هایی که توصیف می‌کنند اطاعت می‌کنند.

• Vi estas bona amiko – تو دوست خوبی هستی.
• Vi estas bonaj amikoj – شما دوستان خوبی هستید.
• Vi havas bonan amikon – تو دوست خوبی داری.
• Vi havas bonajn amikojn – تو دوستان خوبی داری. شما دوستان خوبی دارید.

اسپرانتو روابط بین واژگان را با حروف اضافه مشخص می‌کند. با de می‌توان ترکیب اضافی را معمولا مانند فارسی ساخت:

• <span dir="ltr">La libroj <b>de</b> mia frato</span> – کتاب‌های برادرم
• <span dir="ltr">Libroj <b>de</b> mia frato</span> – کتاب‌هایی از برادرم

صرف فعل

شکل مصدری: <span dir="ltr">-i</span>

• labori – کار کردن

زمان حال: <span dir="ltr">-as</span>

• mi laboras – من کار می‌کنم
• vi laboras – تو/شما کار می‌کنی/می‌کنید
• li/ŝi laboras – او کار می‌کند
• ni laboras – ما کار می‌کنیم
• ili laboras – آن‌ها کار می‌کنند

زمان گذشته: <span dir="ltr">-is</span>

• mi laboris – من کار کردم.
• vi laboris – تو/شما کار کردی/کردید.
• li/ŝi laboris – او کار کرد.
• ni laboris – ما کار کردیم.
• ili laboris – آن‌ها کار کردند.

زمان آینده: <span dir="ltr">-os</span>

• mi laboros – من کار خواهم کرد.
• vi laboros – تو/شما کار خواهی/خواهید کرد.
• li/ŝi laboros – او کار خواهد کرد.
• ni laboros – ما کار خواهیم کرد.
• ili laboros – آن‌ها کار خواهند کرد.

حرف ربط ke

برای این به کار می‌رود که جمله‌واره‌ی اسمی بسازد. بر خلاف معادل فارسی آن، «که»

1. نمی‌تواند حذف شود،
2. نباید به معنی «تا»، «برای این که» یا «چون» به کار رود و
3. معمولا قبل از آن یک ویرگول (کاما) می‌آید.

مثال‌ها:

• <span dir="ltr">Vi vidas <b>ke</b> mi manĝas.</span> – تو می‌بینی که من می‌خورم.
• <span dir="ltr">Li diras <b>ke</b> li iros.</span> – او می‌گوید که خواهد رفت.

پیشوند <span dir="ltr">mal-</span>

معنی یک واژه را برعکس می‌کند؛ یعنی یک واژه‌ی متضاد با واژه‌ی اولیه می‌سازد.

• bona – خوب
  • malbona – بد
• granda – بزرگ
  • malgranda – کوچک
• bela – زیبا
  • malbela – زشت

پیشوند <span dir="ltr">ge-</span>

هر دو جنسیت مرد و زن را نشان می‌دهد:

• gefratoj – خواهران و برادران
• gepatroj – والدین

عبارات مؤدبانه

• bonvolu – لطفا، لطف کنید
• dankon – متشکرم، ممنون
• saluton – سلام

ترتیب واژه‌ها

ترتیب واژه‌ها در جمله به شکل فاعل-فعل-مفعول است. به خاطر این که پایانه‌ی <span dir="ltr">-n</span> باعث مشخص شدن مفعول و فاعل می‌شود، به راحتی می‌توان اجزای جمله را مانند فارسی بنا بر اهداف ادبی یا واقع‌گرایانه جابه‌جا کرد.

• <span dir="ltr">Mi legas libron.</span> – من دارم می‌خوانم کتابی را.
• <span dir="ltr">Libron mi legas.</span> – کتابی را من دارم می‌خوانم.

Kio, Kion

Kio در نقش نهاد به معنی «چه» یا «چه چیزی» است:

• <span dir="ltr"><b>Kio</b> estas tio?</span> – آن چیست؟
• <span dir="ltr"><b>Kio</b> estas sur la tablo?</span> – چه چیزی روی میز است؟

اگر بخواهیم بگوییم «چه چیزی را» یا هر وقت kio مفعول واقع شود، باید پایانه‌ی حالت مفعولی را به kio اضافه کنیم و بگوییم kion.

• <span dir="ltr"><b>Kion</b> li vidas?</span>– او دارد چه چیزی را می‌بیند؟
• <span dir="ltr"><b>Kion</b> vi faras?</span> – داری چه انجام می‌دهی؟
• <span dir="ltr"><b>Kion</b> ŝi diris?</span> – او چه دید؟