विशेषणे
विशेषणाचा शेवट -a आहे:
- bela – सुंदर
- granda frato – मोठा भाऊ
- malgranda fratino – लहान बहीण
💡 लक्षात ठेवण्याची युक्ती: शेवटचा स्वर शब्दप्रकार सांगतो: -o नाम, -a विशेषण, -e क्रियाविशेषण (धडा ३).
विभक्ती
एस्पेरान्तोमध्ये नामाच्या दोन भूमिका महत्त्वाच्या आहेत: कर्ता आणि कर्म. कर्म -n ने दाखवले जाते. क्रियेचा परिणाम कोणावर किंवा कशावर होतो हे ते सांगते:
- Kiun mi vidas? – मी कोणाला पाहतो/पाहते?
- Mi vidas amikon. – मी एका मित्राला/मैत्रिणीला पाहतो/पाहते.
💡 लक्षात ठेवण्याची युक्ती: मराठीत "ला/ला" किंवा शब्दक्रमाने कर्म कळते. एस्पेरान्तोमध्ये हे काम अत्यंत नियमितपणे -n करतो.
"असणे" (esti) सारख्या क्रियेनंतर -n लावू नका.
विशेषणेही त्यांच्या नामाशी जुळतात आणि त्याच -j व -n घेतात:
- Vi estas bona amiko. – तू/तुम्ही चांगला मित्र/चांगली मैत्रीण आहात.
- Vi estas bonaj amikoj. – तुम्ही चांगले मित्र आहात.
- Vi havas bonan amikon. – तुझ्याकडे/तुमच्याकडे चांगला मित्र आहे.
- Vi havas bonajn amikojn. – तुझ्याकडे/तुमच्याकडे चांगले मित्र आहेत.
इतर संबंध एस्पेरान्तोमध्ये बहुतेक शब्दयोगी अव्ययांनी व्यक्त होतात. मराठीतील "चा/ची/चे" साठी अनेकदा de येते:
- La libroj de mia frato. – माझ्या भावाची पुस्तके.
क्रियारूपे
क्रिया बनवण्यासाठी -i काढून काळाचा शेवट लावा. शेवट प्रत्येक पुरुषासाठी तोच राहतो आणि अनियमित क्रियापदे नाहीत.
मूळ रूप: -i
- labori – काम करणे
वर्तमानकाळ: -as
- mi laboras – मी काम करतो/करते
- vi laboras – तू/तुम्ही काम करता
- li/ŝi laboras – तो/ती काम करतो/करते
- ni laboras – आम्ही काम करतो
- ili laboras – ते काम करतात
भूतकाळ: -is
- mi laboris – मी काम केले
- vi laboris – तू/तुम्ही काम केले
- li/ŝi laboris – त्याने/तिने काम केले
- ni laboris – आम्ही काम केले
- ili laboris – त्यांनी काम केले
भविष्यकाळ: -os
- mi laboros – मी काम करीन
- vi laboros – तू/तुम्ही काम कराल
- li/ŝi laboros – तो/ती काम करेल
- ni laboros – आम्ही काम करू
- ili laboros – ते काम करतील
💡 लक्षात ठेवण्याची युक्ती: काळाचे स्वर i–a–o या क्रमात आहेत:
- -is – भूतकाळ
- -as – वर्तमान
- -os – भविष्य
उभयान्वयी अव्यय ke
ke उपवाक्य सुरू करते. याचा अर्थ बहुतेक "की" असा होतो:
- ते गाळले जात नाही.
- त्याच्या आधी सहसा स्वल्पविराम येतो.
- Vi vidas, ke mi manĝas. – तू/तुम्ही पाहता की मी खात आहे.
- Li diras, ke li iros. – तो म्हणतो की तो जाईल.
⚠️ सावधान: ke ("की") आणि kio ("काय") गोंधळू नका. ke फक्त वाक्ये जोडते; ते प्रश्न विचारत नाही.
उपसर्ग mal-
हा एखाद्या शब्दाचा थेट उलटा अर्थ बनवतो:
- bona – चांगला / malbona – वाईट
- granda – मोठा / malgranda – लहान
- bela – सुंदर / malbela – कुरूप
💡 लक्षात ठेवण्याची युक्ती: एकच mal- अनेक उलटे शब्द बनवतो; प्रत्येक वेळी नवा शब्द पाठ करण्याची गरज नाही.
उपसर्ग ge-
हा स्त्री आणि पुरुष दोघांना एकत्र दाखवतो:
- gefratoj – भाऊ-बहिणी
- gepatroj – आई-वडील
नम्र वाक्प्रचार
- bonvolu – कृपया
- dankon – धन्यवाद
- saluton – नमस्कार
शब्दक्रम
सामान्य क्रम कर्ता–क्रिया–कर्म असा आहे. पण कर्म -n दाखवतो, म्हणून जोर किंवा शैलीसाठी क्रम बदलू शकतो:
- Mi legas libron. – मी पुस्तक वाचत आहे.
- Libron mi legas. – पुस्तकच मी वाचत आहे.
Kio, Kion
kio वाक्याचा कर्ता असेल तेव्हा "काय" आहे:
- Kio estas tio? – ते काय आहे?
- Kio estas sur la tablo? – टेबलावर काय आहे?
"काय" कर्म असेल तेव्हा एस्पेरान्तोमध्ये kion येते:
- Kion vi faras? – तू/तुम्ही काय करत आहात?
- Kion ŝi diris? – तिने काय म्हटले?