Tabellord

Les gjennom tabellordene og legg merke til hvor logisk de er bygd opp: betydningen av hvert av de 45 ordene kan forstås ut fra første del kombinert med andre del. Lær disse utenat:

• ĉio – alt
• ĉiu – hver, hver person
• ĉiuj – alle
• ĉiam – alltid
• iom – litt, en viss mengde

💡 Husketips: Tabellordene er et koordinatsystem: ki- spør, ti- peker, ĉi- betyr alle, neni- betyr ingen.

Noen tabellord kan få endelsene -j (flertall) og -n (akkusativ):

• -j kan settes på dem som slutter på -u eller -a
• -n kan settes på dem som slutter på -o, -u, -a og -e

⚠️ Advarsel: Ikke alle tabellord kan få alle endelser. Spør særlig: handler ordet om person, ting, egenskap eller sted, eller er det allerede tid, måte eller årsak?

Kio

• Kio – hva
• kion – hva som objekt

Eksempel:

• Kion vi manĝas? Kukon mi manĝas. – Hva spiser du? Jeg spiser kake.

💡 Husketips: kio (hva) → kion (hva som objekt), akkurat som amiko → amikon.

Kiu

• Kiu – hvem (entall), hvilken. Subjekt
• kiun – hvem (entall), hvilken. Objekt
• kiuj – hvem (flertall), hvilke. Subjekt
• kiujn – hvem (flertall), hvilke. Objekt

⚠️ Advarsel: kiu kan bety både "hvem" og "hvilken". Bruk sammenhengen og endelsene: kiun er objekt, kiuj er flertall.

Kia

betyr "hva slags" eller "hvordan" når det ikke handler om måte, men om egenskap. Kia spør alltid etter en egenskap.

Eksempler:

• Kia estas la vetero? – Hvordan er været?
• Kian aŭton vi havas? – Hva slags bil har du?
• Kiaj estas ŝiaj leteroj? – Hvordan er brevene hennes?
• Kiajn fotojn vi faris? – Hva slags fotografier tok du?

💡 Husketips: kia spør etter egenskap, kiel spør etter måte. Norsk "hvordan" kan dekke begge deler.

Kie

• Kie – hvor
• Kien – hvor hen

Eksempler:

• Kie mi estas? – Hvor er jeg?
• Kien vi iras? – Hvor går du?

⚠️ Advarsel: Norsk bruker ofte "hvor" i begge tilfeller. Esperanto skiller: kie = hvor, kien = hvor hen.

Med preposisjoner

• Al kiu – til hvem
• kun kiu – med hvem
• al tiu – til den, til den der
• inter tiuj – blant dem, mellom dem

💡 Husketips: Preposisjoner står foran tabellordet akkurat som foran vanlige ord: al kiu, kun kiu, inter tiuj.

Sammenligning

Komparativ dannes med pli (mer):

• pli bona – bedre
• pli granda – større

Superlativ dannes med plej (mest):

• plej bona – best
• plej granda – størst

💡 Husketips: pli = mer, plej = mest. Formen på adjektivet endrer seg ikke.

"Enn" uttrykkes med ol:

• pli bona ol vi – bedre enn deg

⚠️ Advarsel: Bruk ol etter pli. Norsk "enn" skal ikke oversettes med ke her.

Med superlativ oversettes "av" med el:

• La plej bona el ĉiuj – den beste av alle

Pli og plej brukes også med adverb:

• pli rapide – raskere
• plej rapide – raskest

Dum

Dum er en preposisjon ("under" i tidsbetydning) og en konjunksjon ("mens"):

• Li sidas dum la manĝo. – Han sitter under måltidet.
• Ŝi skribas dum li legas. – Hun skriver mens han leser.

💡 Husketips: dum handler om samtidig tid: under måltidet eller mens noe skjer.

Ĉi

Partikkelen ĉi brukes med ti-korrelativer for å vise nærhet. Sammenlign:

• tiu – den der / tiu ĉi eller ĉi tiu – denne, denne her
• tie – der / tie ĉi eller ĉi tie – her

💡 Husketips: ĉi trekker noe nær deg: tiu = den der, ĉi tiu = denne her.

Suffikset -ind

Betyr "verdig til", for eksempel:

• aŭskultinda – verdt å lytte til
• leginda – leseverdig
• bedaŭrinde – dessverre, bokstavelig "beklage-verdig"
• nedankinde – høflig svar på dankon ("takk"), bokstavelig "ikke-takk-verdig"

💡 Husketips: -ind betyr "verdt å":

• legi (lese) → leginda (leseverdig)
• aŭskulti (lytte) → aŭskultinda (verdt å lytte til)