Jedwali la korelativoj

Familia ya maneno mafupi 45 ya kawaida (nani, nini, wapi, lini, huyu, huyo, kila kitu, hakuna kitu...) hujengwa kwa mfumo wa jedwali. Jifunze jedwali kamili katika kiambatisho — jedwali la korelativoj — na uone mantiki yake: maana ya kila neno hutokana na sehemu ya kwanza pamoja na sehemu ya pili. Kumbuka hasa haya:

• ĉio – kila kitu
• ĉiu – kila mmoja / kila
• ĉiuj – wote
• ĉiam – daima
• iom – kidogo

Baadhi ya korelativoj hupokea miisho -j (wingi) na -n (yambwa):

• -j huongezwa kwa yale yanayoishia kwa -u na -a
• -n huongezwa kwa yale yanayoishia kwa -o, -u, -a na -e

Kio

• kio – nini
• kion – nini kama yambwa

Mfano:

• Kion vi manĝas? Kukon mi manĝas. – Unakula nini? Ninakula keki.

Kiu

• kiu – nani / yupi
• kiun – nani / yupi kama yambwa
• kiuj – akina nani / wepi
• kiujn – akina nani / wepi kama yambwa

Kia

• Kia estas la vetero? – Hali ya hewa ikoje?
• Kian aŭton vi havas? – Una gari la aina gani?
• Kiaj estas ŝiaj leteroj? – Barua zake zikoje?
• Kiajn fotojn vi faris? – Ulipiga picha za aina gani?

Kie

• kie – wapi
• kien – kuelekea wapi

Mifano:

• Kie mi estas? – Niko wapi?
• Kien vi iras? – Unaenda wapi?

Pamoja na vihusishi

• al kiu – kwa nani
• kun kiu – pamoja na nani
• al tiu – kwa huyo
• inter tiuj – kati ya hao

💡 Kumbuka: usijifunze kila neno peke yake. Jifunze vipande vyake: ki- huuliza, ti- huonyesha, ĉi- hujumuisha, neni- hukataa.

Viwango vya kulinganisha

Ulinganishi hutumia pli ("zaidi") na kiwango cha juu hutumia plej ("zaidi kabisa"). Hakuna maumbo yasiyo kawaida:

• pli bona – bora zaidi
• pli granda – mkubwa zaidi
• plej bona – bora kuliko wote
• plej granda – mkubwa kuliko wote

"Kuliko" ni ol; pamoja na kiwango cha juu, "kati ya" ni el:

• pli bona ol vi – bora kuliko wewe
• la plej bona el ĉiuj – bora kati ya wote

pli na plej hutumika pia na vielezi:

• pli rapide – kwa haraka zaidi
• plej rapide – kwa haraka kuliko wote

Dum

dum ni kihusishi ("wakati wa") na pia kiunganishi ("wakati"):

• Li sidas dum la manĝo. – Amekaa wakati wa chakula.
• Ŝi skribas dum li legas. – Anaandika wakati yeye anasoma.

Ĉi

Kipartikeli ĉi hutumiwa na korelativoj za ti- kuonyesha ukaribu:

• tiu – huyo / ĉi tiu au tiu ĉi – huyu
• tie – huko / ĉi tie au tie ĉi – hapa

💡 Kumbuka: ĉi huvuta kitu karibu: ĉi tie ni "hapa", mahali palipo karibu nawe.

Kiambishi tamati -ind

humaanisha "kinachostahili":

• aŭskultinda – kinachostahili kusikilizwa
• leginda – kinachostahili kusomwa
• bedaŭrinde – kwa bahati mbaya
• nedankinde – jibu la heshima kwa dankon