Tabela zaimków korelatywnych

Przestudiuj tabelę korelatywów. Wszystkie te słówka zbudowane są według tego samego schematu — zamiast uczyć się ich na pamięć, naucz się je tworzyć. Szczególnie zapamiętaj:

• ĉio – wszystko
• ĉiu – każdy, każda, każde
• ĉiuj – wszyscy
• ĉiam – zawsze
• iom – trochę

💡 Wskazówka: korelatywy to siatka: początek mówi „jaki rodzaj pytania" (ki- pytanie, ti- wskazanie, i- nieokreśloność, ĉi- ogół, neni- przeczenie), a końcówka mówi „o co chodzi" (-o rzecz, -u osoba, -e miejsce, -am czas…). Znając obie osie, ułożysz każde słówko sam.

Korelatywy mogą przyjmować końcówki -j (liczba mnoga) i -n (biernik):

• końcówkę -j dodajemy do słów zakończonych na -u i -a
• końcówkę -n do słów zakończonych na -o, -u, -a i -e

kio

• kio – co
• kion – co (w bierniku)

Przykład:

• Kion vi manĝas? Kukon mi manĝas. – Co jesz? Jem ciastko.

kiu

• kiu – kto (liczba pojedyncza), który
• kiun – kogo, którego/którą/które (biernik)
• kiuj – kto (liczba mnoga), którzy/które
• kiujn – kogo (liczba mnoga), których (biernik)

kia

• Kia estas la vetero? – Jaka jest pogoda?
• Kian aŭton vi havas? – Jaki masz samochód?
• Kiaj estas ŝiaj leteroj? – Jakie są jej listy?
• Kiajn fotojn vi faris? – Jakie zrobiłeś zdjęcia?

kie

• kie – gdzie
• kien – dokąd

Przykłady:

• Kie mi estas? – Gdzie jestem?
• Kien vi iras? – Dokąd idziesz?

Z przyimkami

• al kiu – do kogo, komu
• kun kiu – z kim
• al tiu – temu, do tego
• inter tiuj – między tymi

Stopniowanie przymiotników

Stopień wyższy tworzymy słówkiem pli (bardziej), a najwyższy słówkiem plej (najbardziej):

• bona – dobry
• pli bona – lepszy
• plej bona – najlepszy

Inne słówka przydatne przy porównaniach:

• kiel – jak
• ol – niż, od
• el – z, spośród

Przykłady:

• Forta kiel ĉevalo – Silny jak koń.
• Pli granda ol vi – Większy od ciebie.
• La plej bona el ĉiuj – Najlepszy ze wszystkich.
• Marko estas la pli juna frato. – Marek jest (tym) młodszym bratem.
• Li kantas plej bone. – On śpiewa najlepiej.

💡 Wskazówka: pli … ol = „bardziej … niż". Esperanto stopniuje opisowo (pli bona), jak polskie „bardziej znany", a nie przez końcówkę.

dum

dum znaczy „podczas, w czasie gdy":

• Li sidas dum la manĝo. – On siedzi podczas jedzenia.
• Ŝi skribas dum li legas. – Ona pisze, podczas gdy on czyta.

ĉi

ĉi przy korelatywach oznacza bliskość (tu, blisko):

• tiu – tamten → ĉi tiu (lub tiu ĉi) – ten
• tie – tam → ĉi tie (lub tie ĉi) – tutaj

Przyrostek -ind

oznacza „godny, wart":

• kredi – wierzyć → kredinda – wiarygodny
• puni – karać → puninda – karygodny
• bedaŭri – żałować → bedaŭrinda – godny pożałowania
  • bedaŭrinde – niestety