คำตาราง

คำตารางเป็นกลุ่มคำสั้น ๆ 45 คำ เช่น ใคร อะไร ที่ไหน เมื่อไร นี่ นั่น ทุกสิ่ง ไม่มีอะไร คำเหล่านี้สร้างจากตารางอย่างเป็นระบบ: ส่วนหน้าให้หมวดความหมาย และส่วนท้ายให้ชนิดของความหมาย ดูตารางเต็มได้ที่ ตารางคำสัมพันธ์

ควรจำคำเหล่านี้ให้แม่น:

• ĉio – ทุกสิ่ง
• ĉiu – แต่ละคน, แต่ละสิ่ง, ทุกคน
• ĉiuj – ทุกคน, ทุกสิ่ง (พหูพจน์)
• ĉiam – เสมอ, ทุกเวลา
• iom – เล็กน้อย, จำนวนหนึ่ง

คำตารางบางคำรับตัวลงท้าย -j และ -n ได้:

• -j ใช้กับคำที่ลงท้ายด้วย -u และ -a
• -n ใช้กับคำที่ลงท้ายด้วย -o, -u, -a และ -e

Kio

• kio – อะไร
• kion – อะไร (เป็นกรรม)

ตัวอย่าง:

• Kion vi manĝas? Kukon mi manĝas. – คุณกำลังกินอะไร ฉันกำลังกินเค้ก

Kiu

• kiu – ใคร, อันไหน/คนไหน (เอกพจน์)
• kiun – ใคร/อันไหน (เป็นกรรม)
• kiuj – ใคร/อันไหน (พหูพจน์)
• kiujn – ใคร/อันไหน (พหูพจน์และเป็นกรรม)

Kia

• Kia estas la vetero? – อากาศเป็นอย่างไร
• Kian aŭton vi havas? – คุณมีรถแบบไหน
• Kiaj estas ŝiaj leteroj? – จดหมายของเธอเป็นอย่างไร
• Kiajn fotojn vi faris? – คุณถ่ายรูปแบบไหน

Kie

• kie – ที่ไหน
• kien – ไปที่ไหน

ตัวอย่าง:

• Kie mi estas? – ฉันอยู่ที่ไหน
• Kien vi iras? – คุณกำลังไปที่ไหน

ใช้ร่วมกับคำบุพบท

• al kiu – ถึงใคร, ไปหาใคร
• kun kiu – กับใคร
• al tiu – ถึงคนนั้น/สิ่งนั้น
• inter tiuj – ระหว่างคนเหล่านั้น/สิ่งเหล่านั้น

💡 จำง่าย ๆ: ส่วนหน้า ki- มักใช้ถาม, ti- ชี้สิ่งนั้น, ĉi- หมายถึงทุกสิ่ง, neni- หมายถึงไม่มี

ขั้นของการเปรียบเทียบ

ขั้นกว่าใช้ pli (“มากกว่า/กว่า”) และขั้นสุดใช้ plej (“มากที่สุด/ที่สุด”) ไม่มีรูปพิเศษแบบ “ดี–ดีกว่า–ดีที่สุด”:

• pli bona – ดีกว่า
• pli granda – ใหญ่กว่า
• plej bona – ดีที่สุด
• plej granda – ใหญ่ที่สุด

คำว่า “กว่า” ในการเปรียบเทียบคือ ol และในขั้นสุดมักใช้ el (“จาก/ในบรรดา”):

• pli bona ol vi – ดีกว่าคุณ
• la plej bona el ĉiuj – ดีที่สุดในบรรดาทุกคน

pli และ plej ใช้กับกริยาวิเศษณ์ได้ด้วย:

• pli rapide – เร็วกว่า
• plej rapide – เร็วที่สุด

Dum

dum ใช้ได้ทั้งเป็นบุพบท “ระหว่าง” และสันธาน “ในขณะที่”:

• Li sidas dum la manĝo. – เขานั่งอยู่ระหว่างมื้ออาหาร
• Ŝi skribas dum li legas. – เธอเขียนขณะที่เขาอ่าน

Ĉi

อนุภาค ĉi ใช้กับคำตารางกลุ่ม ti- เพื่อบอกความใกล้:

• tiu – คนนั้น/สิ่งนั้น / tiu ĉi หรือ ĉi tiu – คนนี้/สิ่งนี้
• tie – ที่นั่น / tie ĉi หรือ ĉi tie – ที่นี่

💡 จำง่าย ๆ: ĉi ดึงสิ่งนั้นมาใกล้ตัวเรา: tie “ที่นั่น” → ĉi tie “ที่นี่”

ปัจจัย -ind

ให้ความหมายว่า “ควรค่าแก่…, น่า…”:

• aŭskultinda – น่าฟัง
• leginda – น่าอ่าน
• bedaŭrinde – น่าเสียดาย
• nedankinde – ไม่เป็นไร, ไม่ต้องขอบคุณก็ได้