Сандар

Негізгі сандар қосымшада берілген. Үлкен сандар кіші сандарды біріктіру арқылы жасалады:

• 86 – okdek ses
• 2 003 – du mil tri
• 1 238 – mil ducent tridek ok
• 153 837 – cent kvindek tri mil okcent tridek sep
• 8 + 3 = 11 – ok plus tri estas dek unu
• 15 - 6 = 9 – dek kvin minus ses estas naŭ

Сандар біріккен сөздерде де қолданылады:

• dektaga – он күндік
• trilingva – үш тілді

Бағытты білдіретін табыс септік

Предлогтан кейін әдетте атау септік қолданылады:

• post mi – меннен кейін
• sen ŝi – онсыз
• en domo – үйдің ішінде

Бірақ орын білдіретін предлогтан кейін -n қосылса, ол сол орынға қарай қозғалысты көрсетеді:

• Mi iras en la domon. – Мен үйдің ішіне кіріп барамын.
• Ili manĝas en la domo. – Олар үйде тамақ ішіп отыр.

Тағы бір мысал:

• La kato saltis sur la tablon. – Мысық үстелдің үстіне секірді.
• La kato saltis sur la tablo. – Мысық үстелдің үстінде секіріп жүрді.

💡 Есте сақтаңыз: en la ĉambro – бөлменің ішінде, ал en la ĉambron – бөлменің ішіне.

Oni есімдігі

Oni белгісіз адамды немесе адамдарды жалпы түрде көрсетеді. Қазақшада ол көбіне “адамдар”, “біреу”, “әдетте” немесе жақсыз сөйлем арқылы беріледі:

• Oni manĝas. – Адамдар тамақ ішіп жатыр.
• Oni sidas. – Адамдар отыр.

Өздік есімдік si

Si өздік есімдігі сөйлемнің бастауышына қайта сілтейді. Табыс септіктегі түрі – sin:

• өзі
• өзін
• өзіне
• өздері

Мысалдар:

• Li lavas sin. – Ол өзін жуады.
• Ŝi rigardas sin. – Ол өзіне қарайды.
• Ili kantas al si. – Олар өздеріне ән айтады.

Si тек үшінші жақ бастауышына қатысты қолданылады және өзі бастауыш болмайды. Салыстырыңыз:

• Mi rigardas min. – Мен өзіме қараймын.
• Ili rigardas sin. – Олар өздеріне қарайды.

Уақыт және бағыт сұрақтары

Kiam уақытты, kiom longe ұзақтықты сұрайды. Kie орын туралы, kien бағыт туралы сұрайды:

• Kiam mi revidos vin? – Мен сені/сізді қашан қайта көремін?
• Kiom longe vi lernas? – Сен/сіз қанша уақыттан бері үйреніп жүрсің/жүрсіз?
• Kien vi iros? – Сен/сіз қайда барасың/барасыз?

Kiam және se арқылы бағыныңқы сөйлемдер

Kiam уақытты білдіретін бағыныңқы сөйлемді, ал se нақты шартты енгізеді:

• kiam estas malvarme – суық болған кезде
• se oni forprenas monon – егер біреу ақшаны алып қойса

re- префиксі

re- екі негізгі мағына береді:

• қайта, тағы бір рет
• кері, артқа

Мысалдар:

• revidi – қайта көру
• reiri – қайта бару немесе кері бару
• redoni – қайтарып беру
• remeti – қайта қою, орнына қою
• reveni – қайтып келу

En және el біріккен сөздерде

En ішке бағытты, ал el іштен сыртқа шығуды немесе шығу тегін көрсете алады:

• enfali – ішке құлап түсу
• enmeti – ішіне салу
• ellabori – әзірлеп шығу
• elpreni – алып шығу