Töluorð

Yfirlit yfir tölur er í viðaukanum. Stærri tölur eru myndaðar með því að setja grunntölurnar saman:

• 1 238 - mil du-cent tri-dek ok
• 153 837 - cent kvin-dek tri mil ok-cent tri-dek sep
• Samlagning: 8 + 3 = 11 - ok plus tri estas dek-unu
• Frádráttur: 15 - 6 = 9 - dek-kvin minus ses estas naŭ

💡 Minnisráð: Esperanto-tölur eru byggðar eins og kubbar frá vinstri til hægri: cent kvin-dek tri = 153.

Þolfall fyrir hreyfingu í átt að stað

Forsetningar í esperanto taka venjulega nefnifall:

• post mi - eftir mig
• sen ŝi - án hennar
• en domo - í húsi

Þegar staðarforsetning getur bæði merkt staðsetningu og hreyfingu í átt að stað, fær orðið á eftir forsetningunni þolfallsendinguna -n ef hreyfing er tjáð:

• Mi iras en la domon. - Ég fer inn í húsið.
• Berðu saman: Mi iras en la domo. - Ég geng inni í húsinu.
• Athugaðu: Mi iras al la domo. - Ég fer að húsinu. Þar er ekkert þolfall, því al merkir þegar stefnu.

Annað dæmi:

• La kato saltis sur la tablon. - Kötturinn stökk upp á borðið.
• La kato saltis sur la tablo. - Kötturinn stökk á borðinu.

⚠️ Varúð: Í íslensku getur sama forsetning stundum þjónað stað og stefnu. Í esperanto sýnir -n stefnuna eftir staðarforsetningu: sur la tablon = upp á borðið.

Fornafnið oni

Fornafnið oni merkir:

• maður, almennt
• fólk
• almennt "þú".

Dæmi:

• Oni manĝas. - Fólk borðar.
• Oni ne manĝu tablojn. - Maður ætti ekki að borða borð.

💡 Minnisráð: oni samsvarar oft íslensku "maður": oni diras = maður segir.

Afturbeygða fornafnið si

Afturbeygða fornafnið si (þolfall sin) vísar aftur til frumlags í setningu eða aukasetningu. Það samsvarar íslensku "sig".

Dæmi:

• Li lavas sin. - Hann þvær sér.
• Ŝi rigardas sin. - Hún horfir á sig.
• Ili kantas al si. - Þau syngja fyrir sig.

si er aðeins notað í þriðju persónu og er aldrei sjálft frumlag setningar. Berðu saman:

• Mi rigardas min. - Ég horfi á mig.
• Ili rigardas sin. - Þau horfa á sig.

⚠️ Varúð: si er aðeins fyrir þriðju persónu. Segðu mi rigardas min, ekki mi rigardas sin.

Forskeytið re-

Það getur merkt annaðhvort:

• "aftur, enn einu sinni"
• eða "til baka".

Dæmi:

• revidi - sjá aftur
• redoni - gefa til baka
• remeti - leggja til baka

💡 Minnisráð: re- bendir annaðhvort aftur eða til baka:

• vidi (sjá) → revidi (sjá aftur)
• doni (gefa) → redoni (gefa til baka)