Liczby

Liczby znajdziesz w załączniku. Większe liczby tworzymy z podstawowych w następujący sposób:

• 1 238 – mil du-cent tri-dek ok
• 153 837 – cent kvin-dek tri mil ok-cent tri-dek sep
• dodawanie: 8 + 3 = 11 – ok plus tri estas dek-unu
• odejmowanie: 15 − 6 = 9 – dek-kvin minus ses estas naŭ

Liczby mogą być też częścią przymiotnika lub rzeczownika:

• dektaga kurso – dziesięciodniowy kurs
• trilingva vortaro – trójjęzyczny słownik

Biernik kierunku

W zwykłych wyrażeniach przyimkowych rzeczownik (lub zaimek) nie przyjmuje końcówki biernika -n:

• post mi – za mną
• sen ŝi – bez niej
• en domo – w domu

Po przyimkach miejsca (ĉe – przy, en – w, sub – pod, sur – na) dodajemy jednak -n, gdy chcemy wskazać kierunek ruchu:

• Mi iras en la domon. – Idę do domu (do środka).
  • Ili manĝas en la domo. – Oni jedzą w domu.
• La kato saltis sur la tablon. – Kot skoczył na stół (z podłogi).
  • La kato saltas sur la tablo. – Kot skacze na stole.

💡 Wskazówka: to ta sama różnica co w polszczyźnie między miejscem a kierunkiem — na stole / na stół, w domu / do domu. Esperanto zaznacza kierunek końcówką -n: sur la tablo / sur la tablon.

Pytania o czas, długość, miejsce i kierunek

Kilka pytań z tej lekcji działa bardzo regularnie:

• Kiam vi venos? – Kiedy przyjdziesz?
• Kiom longe vi restos? – Jak długo zostaniesz?
• Kie estas la libro? – Gdzie jest książka?
• Kien iras la kato? – Dokąd idzie kot?

kie pyta o miejsce, a kien o kierunek. Końcówka -n w kien ma więc tę samą funkcję co biernik kierunku.

Zdania z kiam i se

kiam może też wprowadzać zdanie o czasie. se wprowadza warunek:

• Mi iros, kiam estos varme. – Pójdę, kiedy będzie ciepło.
• Mi restos, se pluvos. – Zostanę, jeśli będzie padało.

Zaimek oni

oni tworzy formę bezosobową — odpowiada polskiemu „się":

• Oni diras. – Mówi się.
• Oni kantas. – Śpiewa się.
• Oni laboras. – Pracuje się.

Zaimek zwrotny si

Zaimek zwrotny si (w bierniku sin) wskazuje, że czynność wraca do jej wykonawcy. Używamy go tylko w 3. osobie:

• Li lavas sin kaj li lavas lin. – On myje się i myje go (kogoś innego).

To samo dotyczy zaimka dzierżawczego sia (swój):

• Li iras al sia amikino. – On idzie do swojej (własnej) przyjaciółki.
• Li iras al lia amikino. – On idzie do jego (innego mężczyzny) przyjaciółki.

💡 Wskazówka: to dokładnie nasze „swój" kontra „jego". sia = własny (wraca do podmiotu), lia = cudzy. Polak czuje tę różnicę od razu.

Przedrostek re-

oznacza powtórzenie czynności — zrobić coś ponownie albo z powrotem:

• revidi – zobaczyć ponownie
• redoni – oddać (dać z powrotem)
• remeti – odłożyć
• reveni – wrócić

meti w złożonych słowach

meti znaczy „kłaść, umieszczać". Z przyimkami tworzy wiele prostych czasowników:

• surmeti – założyć na siebie
• demeti – zdjąć
• formeti – odłożyć na bok
• remeti – odłożyć z powrotem

en i el w złożonych słowach

en oznacza ruch do środka, a el ruch ze środka na zewnątrz:

• eniri – wejść
• enveni – wejść, przyjść do środka
• eliri – wyjść
• elporti – wynieść