Przeczenie

W esperancie — inaczej niż w polszczyźnie — nie stosujemy podwójnego przeczenia. Jedno słowo przeczące w zdaniu wystarczy:

• Mi neniam diros tion. – Nigdy tego nie powiem. (dosłownie: „Nigdy powiem to")
• Ŝi nenion diris. – Ona nic nie powiedziała. (dosłownie: „Ona nic powiedziała")
• Nek li nek ŝi scias kanti. – Ani on, ani ona nie umieją śpiewać.
• Vi nek laboras nek lernas. – Ani nie pracujesz, ani się nie uczysz.

⚠️ Uwaga: to największa pułapka dla Polaka. Mówimy „nikt nie wie", „nigdy nie powiem" — z dwoma przeczeniami. W esperancie zostaje tylko jedno: neniu scias, mi neniam diros. Nie dokładaj drugiego ne.

mem

Przysłówek mem znaczy „sam, osobiście" (nie myl go z sola – sam, samotny):

• Mi mem faris tion. – Sam (osobiście) to zrobiłem.
• Mi sola faris tion. – Sam (w pojedynkę) to zrobiłem.

Estas … -e

Gdy opisujemy ogólną sytuację, a nie konkretną rzecz, często używamy przysłówka z końcówką -e:

• Estas frue. – Jest wcześnie.
• Estas bone. – Jest dobrze.
• Estas necese. – To konieczne / trzeba.

Po polsku czasem używamy przymiotnika albo innej konstrukcji. W esperancie końcówka -e pokazuje, że mówimy o sytuacji ogólnie.

Do widzenia

Jest kilka sposobów na pożegnanie; najczęstszy to:

• ĝis la revido – dosłownie „do ponownego zobaczenia"

Można też pominąć przedimek:

• ĝis revido

Przedrostek ek-

oznacza początek lub krótkotrwałość czynności:

• ekvidi – dostrzec, ujrzeć
• ekdormi – zasnąć
• ekkanti – zaśpiewać
• eki – ruszyć, rozpocząć

Przedrostkowe for

for oznacza „precz, z dala, usunięcie":

• forkuri – odbiec, uciec
• forĵeti – wyrzucić
• forsendi – odesłać

Przyrostek -aĵ

oznacza rzecz konkretną, wytwór, potrawę:

• manĝaĵo – coś do jedzenia
• trinkaĵo – napój
• verdaĵo – zieleń (trawa)
• porkaĵo – wieprzowina

Małe części w złożeniach

Krótkie słowa też mogą wejść do złożonego wyrazu:

• ekde nun – od teraz
• laŭplane – zgodnie z planem
• senbrua – bezgłośny

kiun i tiu

kiun może łączyć zdanie z rzeczownikiem, tak jak polskie „którego/którą":

• la foto, kiun mi sendis – zdjęcie, które wysłałem

tiu wskazuje znaną albo pokazywaną rzecz lub osobę. W bierniku dostaje -n:

• tiu libro – ta książka
• mi vidas tiun libron – widzę tę książkę