Przyimek da

da tworzy odpowiednik polskiego dopełniacza po słowach oznaczających ilość lub miarę:

• kilogramo da sukero – kilogram cukru
• glaso da akvo – szklanka wody
• multe da ideoj – dużo pomysłów
• iom da tempo – trochę czasu
• tiom da mono – tyle pieniędzy

💡 Wskazówka: po mierze (kilogram, szklanka, dużo) polski daje dopełniacz: „kilogram cukru". Esperanto zaznacza to przyimkiem da: kilogramo da sukero.

⚠️ Uwaga: nie tłumacz każdego polskiego dopełniacza jako da. Da używamy po ilości lub mierze; zwykłe „czyj/czego" to najczęściej de.

Pytania z przyimkiem i kiu

Przyimek może stać przed kiu. To przyimek pokazuje relację, nie osobna odmiana jak w polszczyźnie:

• Al kiu vi donis? – Komu dałeś?
• Kun kiu vi iris? – Z kim poszedłeś?
• Kontraŭ kiu li ludis? – Przeciw komu grał?

Słowa z neni-

Słówka zaczynające się od neni- już przeczą zdaniu. Nie dodajemy drugiego ne:

• nenio – nic
• nenion – nic (w bierniku)
• Mi vidas nenion. – Nic nie widzę. (dosłownie: „Widzę nic")

Przyrostek -ig

oznacza „czynić kogoś/coś jakimś" (sprawiać):

• beligi – upiększać
• malplenigi – opróżnić
• sanigi – wyleczyć
• mortigi – zabić (sprawić, że ktoś umrze)
• ebligi – umożliwić
• trankviligi – uspokajać

⚠️ Uwaga: -ig i -iĝ (lekcja 6) tworzą parę. -iĝ znaczy „stać się" (trankviliĝi – uspokoić się), a -ig „sprawić, że" (trankviligi – uspokoić kogoś).

Przyrostek -aĉ

oznacza złą jakość, lekceważenie, obrzydzenie:

• domaĉo – rudera
• skribaĉi – bazgrać
• aĉa – brzydki, wstrętny

Przyimki w złożonych słowach

Znane przyimki mogą tworzyć nowe słowa. Najczęściej znaczenie da się odczytać z części:

• subskribi – podpisać
• supera – wyższy, nadrzędny
• transiri – przejść na drugą stronę
• fordoni – oddać